مهدی آبادی – چند وقت پیش گزارشی منتشر شد که خیلی‌ها آن را «نگران‌کننده» خواندند؛ گزارشی که نه درباره نرخ ارز یا تورم، بلکه درباره افزایش تعداد مجردها در کشور بود. آماری که نشان می‌دهد مسئله تجرد، کم‌کم در حال تبدیل شدن به یک بحران اجتماعی در سطح ملی است. دبیر ستاد ملی جمعیت اعلام کرده بود که «تعداد مجردها در کشور نسبت به حدود چهار دهه قبل، هفت برابر شده است». این عدد ساده، در بطن خود ده‌ها معنا دارد؛ از تغییر سبک زندگی گرفته تا دشواری‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی ازدواج در ایران امروز. واقعیت این است که در سال‌های اخیر، شرایط اقتصادی به حدی سخت شده که جوانان بسیاری حتی پیش از اندیشیدن به ازدواج، با دغدغه‌هایی مثل کار، درآمد، مسکن و ثبات شغلی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. تأمین مایحتاج اولیه، اجاره خانه و مخارج آغاز زندگی برای بسیاری از آنان تبدیل به رؤیایی دست‌نیافتنی شده است. طبیعی است که در چنین فضایی، تصمیم به ازدواج به تعویق بیفتد یا حتی به کلی از اولویت زندگی کنار رود. مطابق گزارش‌های رسمی، حدود ۱۱ میلیون دختر و نزدیک به ۱۳ میلیون پسر زیر ۲۰ سال در کشور هنوز ازدواج نکرده‌اند. البته مجرد بودن در این سن طبیعی است، اما نگرانی از آن‌جاست که بخش قابل توجهی از جوانان در دهه‌های بعد نیز وارد زندگی مشترک نمی‌شوند. مقایسه‌ها نشان می‌دهد که در سال ۱۳۶۵ تنها حدود یک درصد زنان پنجاه‌ساله ازدواج نکرده بودند، اما در سال ۱۴۰۲ این رقم به حدود هفت‌ و‌ هفت‌دهم درصد رسیده؛ یعنی رشدی هفت برابری. این افزایش تجرد، پیوند مستقیمی با کاهش نرخ فرزندآوری دارد. کم شدن تعداد ازدواج‌ها، در حالی رخ داده که میانگین فرزند برای هر زن نیز از شش و هشت‌دهم در دهه شصت به کمتر از یک و نیم در سال ۱۴۰۳ رسیده است. وقتی ازدواج کاهش یابد، فرزندآوری هم ناگزیر افت می‌کند و در نهایت رشد جمعیت به سمت منفی شدن می‌رود؛ روندی که آینده اقتصادی و اجتماعی کشور را زیر سؤال می‌برد. اگر به آمار ازدواج نگاه کنیم، تصویر واضح‌تر می‌شود: در ابتدای دهه ۱۳۹۰ حدود ۸۰۰‌هزار ازدواج در سال ثبت می‌شد، اما حالا این رقم نزدیک به ۴۸۰‌هزار است. کاهش نزدیک به ۴۰ درصدی ازدواج، یعنی میلیون‌ها جوانی که از آستانه زندگی مشترک دور مانده‌اند. در کنار این شاخص‌ها، افزایش سن ازدواج را هم باید دید؛ مردان از ۲۷.۸ سال در سال ۱۴۰۰ به ۲۸.۳ سال در سال ۱۴۰۴ رسیده‌اند و زنان از ۲۳.۶ به ۲۴.۲ سال. شاید در نگاه اول چند ماه یا چند سال اختلاف، مهم به نظر نیاید، اما در مقیاس ملی، همین تغییر کوچک نشانه‌ای از تحولات بزرگ فرهنگی و اقتصادی است. دلیل این تاخیر فقط افزایش هزینه‌ها نیست. گاهی بی‌اعتمادی به آینده، مقایسه‌های نادرست در فضای مجازی، نارضایتی از ثبات شغلی یا حتی تغییر در الگوهای فرهنگی ازدواج و خانواده، در تصمیم جوانان تأثیر می‌گذارد. همان‌طور که در بسیاری از کشورهای صنعتی هم مشاهده می‌شود، «تنهازیستی» به چیزی عادی تبدیل شده است. اما تفاوت ما این است که جامعه ایران هنوز بنیان فرهنگی و مذهبی‌اش را بر خانواده استوار می‌داند و رکود ازدواج می‌تواند توازن اجتماعی را دچار چالش کند. در این شرایط، بخش قابل توجهی از جوانان امروز حدود پنج سال دیرتر از والدین‌شان ازدواج می‌کنند. اگر همین روند ادامه یابد، در سال‌های آینده دختران بعد از ۲۶ سالگی و پسران پس از ۳۰ سالگی ازدواج خواهند کرد؛ یعنی حدود دو دهه دیگر، «تأخیر در ازدواج» نه یک استثناء، که به یک قاعده تبدیل می‌شود. اما حالا باید پرسید: راه‌حل چیست؟ حمایت از ازدواج نباید فقط در حد شعار یا چند وام محدود باقی بماند. تا زمانی که دغدغه مسکن، اشتغال پایدار، بیمه و آینده روشن وجود دارد، جوان نمی‌تواند با آسایش تصمیم به تشکیل خانواده بگیرد. ورود جدی دولت، نهادهای فرهنگی و حتی رسانه‌ها به این موضوع ضرورتی فوری دارد تا ازدواج دوباره به مسیر طبیعی خود بازگردد. در مورد استان خراسان جنوبی، هرچند آمارها نشان می‌دهد وضعیت ازدواج و پایداری خانواده در مقایسه با میانگین کشور بهتر است و هنوز بخش عمده‌ای از جوانان روستایی و عشایری تمایل به ازدواج در سنین پایین‌تر دارند، اما نباید با این عددها احساس اطمینان کاذب کرد. واقعیت این است که همان فشارهای اقتصادی، کمبود فرصت‌های شغلی، مشکلات معیشتی و گرانی مسکن، آرام‌آرام سبک زندگی خانواده‌های استان را هم تحت تأثیر قرار داده است. اگر امروز برنامه‌ریزی دقیق‌تری صورت نگیرد، چند سال بعد ممکن است همین استان نیز با موج افزایش تجرد روبه‌رو شود. دستگاه‌های متولی از جمله استانداری، دانشگاه‌ها، اداره کل ورزش و جوانان، دفتر امور زنان و خانواده و حتی نهادهای فرهنگی باید پای کار بیایند و اقدامات هدفمند برای تسهیل ازدواج، ایجاد اشتغال جوانان و حمایت از خانواده‌ها را در اولویت قرار دهند. چراکه اگر ازدواج و فرزندآوری در جامعه‌ای کم‌رمق شود، نه تنها آینده جمعیت بلکه ساختار فرهنگی و حتی هویت اجتماعی آن هم به خطر می‌افتد. موضوع تجرد فقط یک مسئله شخصی نیست؛ آینه‌ای است از چالش‌های اقتصادی و فرهنگی جامعه. امروز اگر برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود، فردا دیر است. (لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)