مهدی آبادی – در روزهایی که تقویم به مناسبت‌های علمی و دانش‌آموزی اشاره دارد، پرسشی که باید در بیرجند و دیگر شهرستان‌های خراسان جنوبی برجسته شود این نیست که چند نفر از جوانان استان مدرک دانشگاهی گرفته‌اند؛ پرسش اصلی این است که چند نفر از آن‌ها می‌توانند دانش خود را به درآمد پایدار و کار مولد در همین جغرافیا تبدیل کنند. پاسخ این پرسش، ما را به یکی از عمیق‌ترین شکاف‌های استان می‌رساند: فاصله میان آموزش نظری و نیاز واقعی بازار کار. مدیرکل آموزش فنی و حرفه‌ای خراسان جنوبی در مصاحبه ای مردادماه بر این شکاف صحه گذاشته و گفته است که بخشی از چالش اشتغال جوانان به فاصله میان آموزش‌های نظری و مهارت‌های مورد نیاز بازار برمی‌گردد؛ بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی دانش تئوریک دارند، اما برای ورود مستقیم به محیط کار مهارت عملی کافی ندارند . همین اظهارنظر، موضوع یادداشت حاضر است. سال‌هاست نظام فکری رایج در خانواده‌ها و بخشی از نظام آموزشی استان بر این باور بنا شده که راه موفقیت، از سال‌هاست نظام فکری رایج در خانواده‌ها و بخشی از نظام آموزشی استان بر این باور بنا شده که راه موفقیت، از کنکور و دانشگاه می‌گذرد و اشتغال، در قالب پشت‌میزنشینی و استخدام اداری معنا پیدا می‌کند. حاصل این باور، انبوهی از جوانان تحصیل‌کرده‌ای است که در انتظار صندلی‌هایی می‌مانند که به‌شمار انگشتان دست نیست. در سوی دیگر، واحدهای تولیدی، کارگاه‌های فرآوری و بخش‌های خدماتی استان به نیروی ماهر و نیمه‌ماهر دسترسی آسان ندارند. این همان ناهم‌ترازی است که اگر درمان نشود، هم سرمایه انسانی را هدر می‌دهد و هم مهاجرت جوانان به خارج از استان را تشدید می‌کند. نکته مهم این است که استان خراسان جنوبی کمبود مزیت ندارد؛ مشکل، پیوند نگرفتن آموزش با این مزیت‌هاست. ایران تأمین‌کننده نزدیک به ۱۰۰ درصد زرشک جهان و ۹۸ درصد زعفران دنیاست و بخش عمده این ظرفیت در همین استان قرار دارد .خراسان جنوبی با تولید بیش از ۹۰ درصد زرشک جهان، تعیین‌کننده قیمت این محصول شده، اما همچنان با چالش صنایع تبدیلی، بارگاه‌های بهداشتی خشک‌کنی و کاهش نقش دلالان روبه‌روست و کشاورزان آن ۲۶ سال خشکسالی متوالی را تاب آورده‌اند . این‌ها همه نشان می‌دهد که زنجیره ارزش استان تشنه نیروی فنی است، نه فارغ‌التحصیل بی‌مهارت. خبر خوش اینکه مسیر درست، هم شناخته شده و هم تاحدودی آزموده شده است. بر اساس گزارش‌های رسمی، نرخ اشتغال مهارت‌آموختگان فنی و حرفه‌ای در خراسان جنوبی حدود ۶۴ درصد است؛ عددی که فاصله معناداری با سرنوشت شغلی بخشی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی دارد. مهارت‌های مورد تقاضای بازار استان نیز روشن است: معدن و صنایع معدنی، تراش سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی، گردشگری، صنایع‌دستی، خدمات فنی، کشاورزی نوین و مشاغل نوظهور دیجیتال این فهرست دقیقاً همان جایی است که جوان استان می‌تواند بدون ترک زادگاه خود، شغلی با آینده بسازد. اما این مسیر فقط با بخش دولتی پیش نمی‌رود. در استان بیش از ۴۰۰ آموزشگاه آزاد فعال است و سازوکاری مانند «کنسرسیوم مهارت» با عضویت حدود ۲۰ صنعت شکل گرفته تا آموزش از فضای صرفاً کلاسیک خارج شود و در محیط واقعی کار انجام گیرد. تجربه نشان می‌دهد وقتی آموزش به کارگاه و خط تولید گره بخورد، احتمال جذب مهارت‌آموخته به‌مراتب بالاتر می‌رود. این مدل، باید از حالت نمونه به حالت جریان غالب تبدیل شود. نخست، بازنگری در هدایت تحصیلی: انتخاب رشته در پایه نهم نباید صرفاً بر اساس نمره و عرف انجام شود، بلکه باید با معرفی واقعی مشاغل استان، بازدید از محیط‌های کار و مشاوره مهارتی همراه باشد. فنی‌وحرفه‌ای استان اعلام کرده در سال گذشته بیش از ۴۳ هزار نفر از خدمات مشاوره بهره‌مند شده‌اند که بخشی از آن‌ها دانش‌آموز بوده‌اند؛ این ظرفیت باید در همه شهرستان‌ها گسترده شود. دوم، پیوند رسمی دانشگاه‌ها با بازار کار بومی. مراکز مدیریت و مشاوره شغلی دانشجویان و کارگاه‌های مشترک دانشگاه و فنی‌وحرفه‌ای، ابزارهایی هستند که باید از مرحله مجوز عبور کنند و به برنامه عملیاتی سالانه با هدف مشخص تبدیل شوند.سوم، سرمایه‌گذاری روی تجهیزات و رشته‌های پیشرو. مدیرکل فنی‌وحرفه‌ای استان خود تأکید کرده که رشته‌هایی مانند صنایع معدنی، گوهرتراشی، گردشگری و مهارت‌های فناوری به نوسازی تجهیزات نیاز دارند. راه‌اندازی مرکزی مانند مرکز مهارت‌های پیشرفته در بیرجند با کارگاه‌های هوش مصنوعی و اینترنت اشیا، گام ارزنده‌ای است که باید با تأمین اعتبار پایدار تکرار شود. نتیجه روشن است: تا زمانی که ارزش اجتماعی کار فنی و مهارتی در استان بالا نرود، مدرک‌گرایی صندلی‌های خالی دانشگاه و صف‌های بیکاری را طولانی‌تر می‌کند. اگر جوان بیرجندی باور کند که ارزش‌آفرینی در زنجیره زرشک، گوهرسنگ، گردشگری و اقتصاد دیجیتال، مسیری آبرومند و درآمدزا است، خراسان جنوبی به جای صادرکردن نیروی انسانی خود، نیروی انسانی‌اش را در خدمت ظرفیت‌های بی‌همتای خود به‌کار می‌گیرد.
(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)
