جم – تورم سنگین خوراکی‌ها فقط سفره خانوار را کوچک نکرده؛ منوی رستوران‌ها و پلتفرم‌های سفارش غذا را هم به سمت مینی‌پرس، نصف‌پرس و گزینه‌های اقتصادی هل داده است. این پدیده که ابتدا در کلان‌شهرها دیده شد، حالا به کویر خراسان جنوبی هم رسیده است. در بیرجند، قائن، طبس و نهبندان نیز مردم وقتی اپلیکیشن‌های سفارش غذا را باز می‌کنند، بیشتر از گذشته با گزینه‌هایی مثل «اقتصادی»، «مینی»، «نصف‌پرس» یا «پک پیشنهادی» مواجه می‌شوند. این تغییر، رد پای یک واقعیت تلخ است: قدرت خرید مردم استان، حتی برای یک وعده غذای ساده، روز به روز کمتر می‌شود. سفره‌ای که سال‌ها محل تجمع خانواده‌ها بود، حالا کوچک‌تر شده و منوی رستوران‌ها آینه تمام نمای این کوچک‌شدن است.
خوراکی‌ها از تورم عمومی جلو زدند
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور در فروردین ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۷۳.۵ درصد افزایش یافته است. در همین ماه، تورم ماهانه گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» ۵.۶ درصد ثبت شده؛ یعنی حتی در مقیاس ماهانه نیز فشار قیمت غذا از متوسط تورم عمومی جلوتر حرکت کرده است. خراسان جنوبی نیز از این قاعده مستثنی نیست. در بازار بیرجند، قیمت گوشت قرمز از مرز یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان عبور کرده و لبنیات و برنج نیز رشد قیمتی مشابهی داشته‌اند. مردمی که سال‌ها به قنات‌ها و کشاورزی دیم متکی بودند، حالا حتی برای تأمین سفره روزانه خود هم با مشکل مواجه‌اند. این اعداد فقط یک تصویر آماری نیستند؛ آنها روایتگر روزهایی هستند که یک خانواده بیرجندی برای خرید مواد اولیه یک غذای ساده باید چندین بار حساب و کتاب کند.
منوی اقتصادی؛ ردپای تورم
در اپلیکیشن‌های غذایی استان رصد منوهای پلتفرم‌های سفارش غذا در خراسان جنوبی نشان می‌دهد که بازار غذا هم به این تغییر رفتار پاسخ داده است. در بسیاری از رستوران‌های بیرجند، به‌ویژه در گروه فست‌فود، گزینه‌هایی با عنوان‌هایی مانند «اقتصادی» «مینی»، «نصف‌پرس» یا «پک اقتصادی» پررنگ‌تر شده‌اند. حتی برخی رستوران‌های میان‌رده که پیش‌تر غذای کوچک‌تر در منوی خود نداشتند، حالا چنین گزینه‌هایی را به فهرست فروش اضافه کرده‌اند. وقتی قیمت‌های ۱۹۹ هزار تومان، ۲۹۹ هزار تومان در تبلیغات تکرار می‌شود، معنایش این است که بازار استان هم به یک آستانه روانی و مالی رسیده است. مردم بیرجند که سال‌ها به مهمان‌نوازی و سفره‌های رنگین شهره بودند، حالا ناچارند برای یک ساندویچ ساده هم چانه بزنند. «غذای اقتصادی» فقط یک گزینه ارزان‌تر نیست؛ نوعی سازگاری بازار با افت قدرت خرید است که در کویر خراسان جنوبی نیز رواج یافته است.
مردم خراسان جنوبی، از کشاورز گرفته تا کارمند، امروز بیش از هر زمان دیگری میان «چه بخوریم» و «چه می‌توانیم بخریم» سرگردانند. تورم غذا فقط یک عدد در گزارش‌های رسمی نیست؛ حضور پررنگ «نصف‌پرس» و «مینی» در منوی رستوران‌های بیرجند، تصویری از واقعیتی است که هر روز با آن زندگی می‌کنیم. مصرف‌کننده‌ای که هنوز به دلایل کاری، زمانی یا خانوادگی ناچار است بخشی از وعده‌های غذایی خود را از بیرون تهیه کند، حالا با عددها چانه می‌زند. او ممکن است به جای حذف کامل سفارش غذا، از پیتزای کامل به ساندویچ میان‌رده، از پرس کامل به نصف‌پرس، از غذای اصلی به پک تخفیفی کوچ کند. این تغییر الگو، در خراسان جنوبی که معیشت مردم بیشتر متکی به کشاورزی و مشاغل خرد است، عمیق‌تر و دردناک‌تر از بسیاری از نقاط کشور احساس می‌شود.
رستوران‌ها هم عقب‌نشینی کرده‌اند؛ از کیفیت تا کمیت
این تغییر فقط از سمت مصرف‌کننده نیست. رستوران‌های خراسان جنوبی نیز در فشار دوگانه قرار گرفته‌اند؛ از یک طرف مواد اولیه، دستمزد، اجاره، بسته‌بندی و حمل‌ونقل بالا رفته؛ و از طرف دیگر مشتری حاضر یا قادر نیست هر افزایش قیمتی را بپذیرد. نتیجه این شده که برخی رستوران‌ها به جای افزایش مستقیم قیمت، محصول را کوچک‌تر، ترکیب را ساده‌تر یا پک را اقتصادی‌تر کرده‌اند. در بازار غذا، نسخه‌ای از «کوچک‌سازی مصرف» در حال وقوع است؛ همان پدیده‌ای که در کالاهای بسته‌بندی‌شده هم دیده می‌شود: قیمت بالا می‌رود، اما برای حفظ مشتری، اندازه، ترکیب یا کیفیت محصول تغییر می‌کند. در بیرجند، برخی رستوران قدیمی که سال‌ها به کیفیت غذای خود می‌بالیدند، حالا ناچارند برای بقا، منوی اقتصادی ارائه دهند. این عقب‌نشینی، اگرچه در کوتاه‌مدت فروش را حفظ می‌کند، اما در بلندمدت می‌تواند کیفیت، تنوع و سودآوری بازار غذای استان را تحت فشار قرار دهد.
از انتخاب سلیقه‌ای تا خرید حساب‌شده؛
پیش‌تر سفارش غذا در خراسان جنوبی، تصمیمی سلیقه‌ای و تا حدی تفریحی بود؛ انتخاب بین پیتزا، برگر، کباب یا غذای خانگی. اما در فضای تورمی تازه، این انتخاب بیش از گذشته حساب‌وکتابی شده است. کاربر پیش از انتخاب غذا، سقف هزینه را تعیین می‌کند. به‌جای جست‌وجوی بهترین گزینه، دنبال گزینه‌ای می‌گردد که «هنوز می‌شود خرید». در استان کویری، جایی که دستمزدها همگام با تورم رشد نکرده و بسیاری از خانواده‌ها با یک حقوق دولتی یا درآمد کشاورزی، مخارج خود را می‌گذرانند، این تغییر رفتار عمیق‌تر خود را نشان می‌دهد. سفره‌هایی که زمانی محل تجمع اعضای خانواده بود، حالا کوچک‌تر و ساده‌تر شده است. مهمانی‌های خانوادگی که از ارکان فرهنگ خراسان جنوبی بود، یا به تعداد مهمانان محدود شده یا کیفیت غذاهای ارائه شده کاهش یافته است. این تغییر می‌تواند برای بازار غذای استان پیامد جدی داشته باشد.
صدای سفره‌های کوچک را بشنوید
تورم غذا، خراسان جنوبی را مانند سایر نقاط کشور درنوردیده است. مردمی که زمانی با قنات‌ها و کشاورزی دیم زندگی می‌گذراندند، حالا حتی برای تهیه یک وعده غذای ساده هم دچار مشکل هستند. منوی اقتصادی رستوران‌ها، فقط یک تغییر در بازار نیست؛ آینه تمام نمای سفره‌هایی است که روز به روز کوچک‌تر می‌شوند. گوشت از سفره‌ها حذف شده، لبنیات تبدیل به یک کالای لوکس شده و وعده‌های غذایی روزانه به حداقل ممکن کاهش یافته است. آنچه امروز در خراسان جنوبی می‌گذرد، هشداری است برای سیاست‌گذاران: تورم غذا، پیش از آنکه خود را در آمارهای رسمی نشان دهد، زندگی مردم را فرسوده می‌کند. وقت آن رسیده که به جای کلی‌گویی، راهکاری عملی برای حمایت از قدرت خرید مردم ارائه شود؛ پیش از آنکه سفره‌ها آنقدر کوچک شوند که دیگر جایی برای امید باقی نماند.
