کاری – خراسان جنوبی را بسیاری با کویر و محرومیت میشناسند، اما زیر همین خاک خشک، ثروتی نهفته است که میتواند مسیر توسعه اقتصادی استان را تغییر دهد. استانی با ذخایر ارزشمند طلا، زغالسنگ، منیزیت، فلزات رنگی و سنگهای ساختمانی که فعالان بخش معدن معتقدند اگر سرمایهگذاری، فرآوری، زیرساخت و مدیریت صحیح در کنار آن قرار گیرد، میتواند به یکی از قطبهای معدنی کشور و حتی «عسلویه معدنی ایران» تبدیل شود.اما در کنار این ظرفیت بزرگ، معدنکاران از مشکلاتی مانند فرسودگی ماشینآلات، کمبود نیروی متخصص، موانع اداری و نگاههای نادرست به بخش خصوصی گلایه دارند؛ مشکلاتی که به گفته آنان باید برای حفظ موتور اشتغال استان برطرف شود.
خراسان جنوبی ظرفیت تبدیل شدن به عسلویه معدنی ایران را دارد
احمد پروین، رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند، معتقد است خراسان جنوبی از نظر ظرفیتهای معدنی یکی از استانهای مهم کشور است، اما هنوز فاصله زیادی میان ظرفیتهای موجود و میزان بهرهبرداری اقتصادی از آنها وجود دارد.وی با اشاره به تنوع ذخایر معدنی استان اظهار کرد: خراسان جنوبی در حوزههایی مانند زغالسنگ، منیزیت، طلا، فلزات رنگی و سنگهای ساختمانی دارای ظرفیتهای قابل توجهی است و با توجه به وسعت استان، میتوان از این ظرفیتها برای ایجاد تحول اقتصادی استفاده کرد.به گفته پروین، داشتن ذخیره معدنی بهتنهایی کافی نیست و باید این منابع به سرمایه، اشتغال و ارزش افزوده تبدیل شود.وی افزود: بخش زیادی از ظرفیتهای معدنی استان هنوز به مرحله سرمایهگذاری، فرآوری و تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر نرسیده و لازم است نگاه توسعهای در این حوزه تقویت شود.
عبور از خامفروشی؛ مسیر اصلی توسعه معدن
رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند تأکید کرد: آینده معدن استان در گرو حرکت از استخراج خام به سمت فرآوری است.وی ادامه داد: اگر مواد معدنی بدون فرآوری از استان خارج شوند، بخش زیادی از فرصتهای اشتغال، درآمد و توسعه نیز از استان خارج خواهد شد.پروین با بیان اینکه صنایع پاییندستی معدن میتوانند نقش مهمی در اقتصاد استان داشته باشند، گفت: ایجاد زنجیره ارزش در کنار معادن باید یکی از اولویتهای اصلی برنامهریزی اقتصادی خراسان جنوبی باشد.پروین یکی از چالشهای مهم اقتصادی استان را نحوه هدایت سرمایههای موجود دانست و گفت: مسئله اصلی خراسان جنوبی فقط کمبود منابع مالی نیست، بلکه باید سازوکاری ایجاد شود که سرمایههای مردم به سمت فعالیتهای مولد هدایت شود.وی افزود: بخش قابل توجهی از سرمایهها در حوزههایی مانند خرید طلا و مسکن قرار گرفته، در حالی که میتوان با ایجاد اعتماد، شفافیت و مدلهای مشارکتی مناسب، این منابع را وارد بخشهایی مانند معدن و تولید کرد.
کمبود نیروی ماهر؛ فرصت از دست رفته جوانان
رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند یکی دیگر از مشکلات این حوزه را کمبود نیروی متخصص عنوان کرد و گفت: برخی معادن استان برای تأمین نیروی ماهر در بخشهای فنی و ماشینآلات با مشکل مواجه هستند و حتی مجبور به جذب نیرو از خارج استان میشوند.
وی افزود: بخشی از جوانان تمایل دارند به سمت مشاغل اداری بروند، در حالی که بسیاری از مشاغل معدنی دارای درآمد مناسب و آینده شغلی پایدار هستند.پروین تأکید کرد: فردی که تجربه و مهارت لازم را در معدن کسب کند، میتواند در آینده به نیروی متخصص، مدیر اجرایی یا حتی فعال اقتصادی مستقل تبدیل شود.وی با اشاره به ظرفیتهای آموزشی استان گفت: خراسان جنوبی میتواند به یکی از مراکز آموزش نیروی معدنی در شرق کشور تبدیل شود.به گفته پروین، توسعه آموزشهای تخصصی و مهارتی متناسب با نیاز معادن، هم مشکل کمبود نیروی انسانی را کاهش میدهد و هم فرصت اشتغال بیشتری برای جوانان ایجاد میکند.
توسعه معدن باید همراه با محیط زیست باشد
رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند با تأکید بر ضرورت توجه به محیط زیست اظهار کرد: توسعه اقتصادی بدون اثرگذاری بر محیط اتفاق نمیافتد، اما راهکار، توقف فعالیتهای اقتصادی نیست.وی افزود: باید آسیبها مدیریت و کاهش پیدا کند و میان توسعه اقتصادی، حفاظت از منابع طبیعی و منافع جوامع محلی تعادل برقرار شود.پروین تدوین نقشه راه معدن استان را ضروری دانست و گفت: باید مشخص شود خراسان جنوبی در چه حوزههایی مزیت بیشتری دارد و چه صنایع معدنی باید در اولویت توسعه قرار گیرند.وی افزود: با توجه به محدودیت منابع آب و انرژی، باید به سمت صنایعی حرکت کرد که مصرف کمتر و ارزش افزوده بیشتری دارند.به گفته وی، این نقشه راه باید موضوعاتی مانند زیرساخت، سرمایهگذاری، بازار، محیط زیست، آب و انرژی را همزمان در نظر بگیرد.
معدن مظلومترین بخش اقتصاد خراسان جنوبی است
علیرضا عابدی، نایبرئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند، معتقد است معدن یکی از مظلومترین بخشهای اقتصادی استان است؛ بخشی که فعالان آن در سختترین شرایط اقلیمی و جغرافیایی، زمینه اشتغال و تولید را فراهم کردهاند.وی گفت: معدنکاران در مناطقی فعالیت میکنند که گاهی سرمای شدید زمستان و گرمای طاقتفرسای تابستان، شرایط کار را بسیار دشوار میکند، اما همین فعالیتها باعث ایجاد فرصتهای اقتصادی در مناطق محروم شده است.
معدن؛ موتور اشتغال در مناطق محروم
عابدی با اشاره به نقش معادن در اشتغال استان اظهار کرد: در بسیاری از معادن خراسان جنوبی، صدها نفر بهصورت مستقیم و در چند شیفت کاری مشغول فعالیت هستند و آثار اقتصادی این فعالیتها به مناطق اطراف نیز رسیده است.وی افزود: در برخی مجموعههای معدنی حتی برای تأمین نیروی انسانی مورد نیاز، مجبور به جذب نیرو از خارج منطقه شدهاند.به گفته عابدی، اگر فعالیتهای معدنی نبود، بسیاری از مناطق استان فرصتهای اقتصادی بسیار محدودتری داشتند.
نایبرئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند یکی از مشکلات بخش معدن را نگاه جامعه به کار دانست.وی گفت: بسیاری از جوانان به دنبال شغلهای اداری و پشتمیزی هستند، در حالی که تولید و معدن نیازمند پذیرش سختی و تلاش بیشتر است.عابدی توضیح داد: یک نیروی معدنی ممکن است از ساعت چهار صبح روز خود را آغاز کند، مسیر طولانی تا محل کار را طی کند و ساعتها در شرایط سخت فعالیت داشته باشد.وی تأکید کرد: اگر قرار است اقتصاد مناطق محروم توسعه پیدا کند، باید نگاه جامعه به مفهوم کار نیز تغییر کند.
پشت نیم گرم طلا، یک تن سنگ قرار دارد
عابدی با اشاره به دشواری فرآیند تولید مواد معدنی گفت: بسیاری از مردم از حجم سرمایه و تلاش مورد نیاز برای تولید مواد معدنی اطلاع کافی ندارند.وی افزود: در برخی معادن طلا برای دستیابی به حدود نیم گرم طلا، باید یک تن سنگ استخراج، حمل، خرد و فرآوری شود.به گفته وی، این فرآیند نیازمند ماشینآلات، نیروی انسانی، برق، جاده و سرمایهگذاری سنگین است.
ماشینآلات فرسوده؛ چالش بزرگ معدنکاران
عابدی یکی دیگر از مشکلات معدنکاران را فرسودگی تجهیزات دانست و گفت: از یک طرف امکان نوسازی ماشینآلات محدود است و از طرف دیگر مصرف سوخت تجهیزات قدیمی با معیارهای جدید محاسبه میشود.وی افزود: نمیتوان انتظار داشت ماشینآلات چند دهه کارکرده، مصرفی مشابه دستگاههای جدید داشته باشند.نایبرئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند خواستار تغییر نگاه دستگاههای اجرایی به فعالان اقتصادی شد.وی گفت: معدنکار نباید از ابتدا به چشم فردی دیده شود که قصد تخلف یا فرار از مسئولیتهای قانونی دارد. عابدی تأکید کرد: بخش خصوصی، صنعت و معدن نقش مهمی در ایجاد اشتغال دارند و باید مسیر فعالیت تولیدکنندگان تسهیل شود.
مسئولیت اجتماعی معدن فقط کمک مالی نیست
عابدی با اشاره به مفهوم مسئولیت اجتماعی معادن گفت: این موضوع نباید فقط به پرداخت کمکهای نقدی محدود شود.وی افزود: ایجاد صدها فرصت شغلی، پرداخت منظم حقوق، احداث زیرساخت، ایجاد جاده، تأمین برق و رونق اقتصادی یک منطقه نیز بخشی از مسئولیت اجتماعی معدن است.وی تأکید کرد: البته معدنکاران باید در فعالیتهای عامالمنفعه نیز مشارکت کنند، اما نباید سرمایهگذاری عظیم و اشتغالی که در مناطق محروم ایجاد کردهاند نادیده گرفته شود.عابدی در پایان گفت: درد دل معدنکاران باید بدون واسطه شنیده شود؛ چراکه بخش معدن با وجود همه مشکلات، یکی از مهمترین ظرفیتهای اشتغال، سرمایهگذاری و توسعه خراسان جنوبی است.خراسان جنوبی امروز بر سر یک انتخاب قرار دارد؛ اینکه ذخایر معدنی تنها در دل خاک باقی بمانند یا با برنامهریزی، سرمایهگذاری و تصمیمهای درست به موتور محرک توسعه استان تبدیل شوند.
