کاری – دکتر بهناز زال، معاون اجتماعی اداره کل بهزیستی خراسان جنوبی، در گفتگو با خبرنگار آوا راهکارهای تقویت سلامت روان جامعه در شرایط بحرانی، بر لزوم تقویت بُعد معنوی افراد، ترویج همدلی و همبستگی اجتماعی، و همچنین اهمیت دسترسی برابر به آموزش و مراقبت‌های بهداشتی تأکید کرد و نسبت به افزایش احتمالی خشونت خانگی در پی فشارهای روانی ناشی از بحران‌ها هشدار داد. زال خاطرنشان کرد: اورژانس اجتماعی به شماره ۱۲۳ و خطوط مشاوره بهزیستی۱۴۸۰ به‌صورت ۲۴ ساعته آماده ارائه خدمات تخصصی روانشناختی و مددکاری به همه هموطنان، به‌ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر هستند.
کودکان و زنان خراسان جنوبی در خط مقدم اضطراب
در شرایط کنونی که سایه جنگ بر منطقه سنگینی می‌کند، خراسان جنوبی با ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی منحصربه‌فرد خود، با چالش‌های روانی و عاطفی خاصی در میان کودکان و زنان روبروست. ترس، اضطراب و نگرانی از آینده، شایع‌ترین آسیب‌های روانی گزارش شده است، اما همبستگی بالای خانوادگی و گرایش به معنویت در این منطقه، ظرفیت‌های ارزشمندی برای تاب‌آوری و مدیریت بحران فراهم می‌آورد.
معاون اجتماعی بهزیستی خراسان جنوبی با اشاره به شرایط متفاوت استان در مقایسه با مناطق درگیر مستقیم حملات، بیان کرد: بیشترین موضوعی که ما در استان شاهد آن هستیم، ترس، اضطراب و نگرانی خانواده‌ها، زنان و کودکان در مورد اتفاقاتی است که ممکن است در آینده رخ دهد. آمار تماس‌های ما نیز این موضوع را تأیید می‌کند؛ بیشترین تماس‌ها در ارتباط با جنگ، مربوط به همین دل‌نگرانی‌ها و اضطراب افزایش یافته است. وی افزود: افرادی که مستعد اضطراب هستند، در این دوره علائم خود را بیشتر نشان می‌دهند.
ویژگی‌های فرهنگی-اجتماعی خراسان جنوبی و تأثیر آن بر آسیب‌های روانی
دکتر زال در خصوص ویژگی‌های خاص جامعه خراسان جنوبی که بر نحوه بروز و تجربه آسیب‌های روانی-عاطفی کودکان تأثیر می‌گذارد، عنوان کرد: استان ما پهناور با تراکم جمعیتی پایین است. این ویژگی جغرافیایی باعث شده تا حملات در مناطقی دور از مناطق مسکونی رخ دهد و مردم لزوماً تأثیر مستقیم آن را حس نکنند. وی اما بر اهمیت ویژگی‌های روانی مردم تأکید کرد: مردم خراسان جنوبی، علی‌رغم کم‌جمعیت بودن، از لحاظ روانی بسیار غنی هستند، خصوصاً از لحاظ خانوادگی؛ اعضای خانواده‌ها همبستگی بالایی با هم دارند. این همگرایی باعث می‌شود که در صورت بروز مشکل، همگی به یکدیگر کمک کنند. این همبستگی، منبع امیدواری است: اگر خدای نکرده از لحاظ جانی و غیره مردم مورد تهدید قرار بگیرند، خودشان به هم کمک خواهند کرد..دکتر زال همچنین به نقش دورهمی‌های خانوادگی اشاره کرد: وضعیت دورهمی‌های خانوادگی در استان بسیار مناسب است. با وجود کم‌جمعیت بودن، خانواده‌ها ارتباط نزدیکی با هم دارند. این امر به ایجاد احساس شادی و انتقال انرژی مثبت کمک می‌کند و افراد می‌توانند منبعی برای حمایت روانی یکدیگر باشند؛ کسانی که دانش مدیریت استرس را دارند، می‌توانند آن را به دیگران منتقل کنند.
تقویت معنویت، گامی در مسیر تاب‌آوری
دکتر زال، با اشاره به ارزش‌های فرهنگی منطقه، معنویت را یکی از ارکان اساسی تاب‌آوری در دوران بحران دانست. وی عنوان کرد:: معنویت تنها به بحث‌های مذهبی محدود نمی‌شود، بلکه به معنای ارتباط با منبعی فراتر از خود و تقویت بخش روحانی درون است. این ارتباط می‌تواند به افراد کمک کند تا با اتکا به نیرویی درونی، فشارهای روانی را بهتر مدیریت کرده و روزهای سخت را با سهولت بیشتری پشت سر بگذارند.معاون اجتماعی بهزیستی خراسان جنوبی، بر اهمیت بهره‌گیری از تجربیات مثبت اجتماعی تأکید کرد و گفت: ارزش‌های اجتماعی ما بر همبستگی بنا شده است. تجربیات موفق در زمینه‌هایی چون ورزش‌های آرامش‌بخش (مانند یوگا)، مراجعه به روانشناس و مشاور، و حتی فعالیت‌های بدنی مانند پیاده‌روی و کوهنوردی، می‌تواند الگوهای مثبتی برای دیگران باشد.» وی همچنین بر لزوم برپایی دورهمی‌های خانوادگی و دوستانه با تأکید بر پرهیز از انتشار اخبار منفی و تمرکز بر امید به آینده و انتقال انرژی مثبت تأکید کرد.
هشدار؛ جنگ و بحران، بسترساز افزایش خشونت خانگی
دکتر زال نسبت به پیامدهای روانی جنگ و بحران بر افزایش خشونت در جامعه هشدار داد و بیان داشت: «جو ناشی از بحران، با ایجاد دلهره و تشویش، تمرکز افراد را بر افکار منفی افزایش می‌دهد. این وضعیت، به ویژه افراد مستعد پرخاشگری را بیشتر در معرض خطر قرار می‌دهد وی با اشاره به شرایط ناشی از دورکاری و آموزش مجازی، خاطرنشان کرد: «افزایش حضور افراد در منزل، نبود مهارت کافی در گذراندن وقت مشترک، و استرس ناشی از اخبار جنگ و مسائل اقتصادی، می‌تواند به تشدید تنش‌های خانوادگی و افزایش خشونت خانگی منجر شود.
چالش‌های کودکان جنگ‌زده در دسترسی به آموزش و بهداشت
معاون اجتماعی بهزیستی خراسان جنوبی، دسترسی کودکان مناطق بحران‌زده به آموزش و خدمات بهداشتی را یکی از دغدغه‌های اصلی این نهاد برشمرد. دکتر زال تصریح کرد: «ضعف زیرساخت‌های اینترنت و کیفیت پایین آموزش مجازی، مانعی جدی بر سر راه یادگیری دانش‌آموزان است. این مسئله، علاوه بر کلافگی، به طور کلی فرآیند آموزش را مختل می‌سازد. وی ابراز امیدواری کرد :با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط، بتوان این چالش‌ها را مرتفع و از اقشار آسیب‌پذیر جامعه حمایت کردمعاون اجتماعی اداره کل بهزیستی خراسان جنوبی، در تشریح نقش حیاتی مددکاران اجتماعی در مناطق بحران‌زده، بر لزوم فعال‌سازی سیستم ارجاع، آموزش عمومی، و اهمیت تاب‌آوری خود مددکاران تأکید کرد و چالش‌های پیش روی این حوزه را برشمرد. وی با اشاره به فعالیت‌های چشمگیر مددکاران در شرایط جنگی، خواستار حمایت بیشتر از این قشر و افزایش همکاری میان متخصصان شد.
سیستم ارجاع؛ پلی میان آسیب‌دیدگان و خدمات تخصصی
دکتر زال با تأکید بر اینکه افراد آسیب‌دیده در شرایط بحرانی، اغلب توانایی مراجعه مستقیم به نهادهای حمایتی را ندارند، اظهار کرد «فعال‌سازی سیستم ارجاع توسط مددکاران اجتماعی امری ضروری است. این افراد باید بتوانند با حضور میدانی و مراجعه به آسیب‌دیدگان، نیازهای تخصصی آن‌ها را شناسایی کرده و به مراجع ذی‌ربط ارجاع دهند.» وی آموزش عمومی را نیز از وظایف مهم مددکاران دانست و افزود: «آموزش‌های عمومی در فضای مجازی و حضوری، علاوه بر کاهش تشویش و نگرانی مردم، به ایجاد اعتماد بیشتر به نهادهای حمایتی کمک می‌کند.»
دکتر زال، با اشاره به ضرورت توانمندسازی خود مددکاران، به مهارت‌های کلیدی مورد نیاز در شرایط بحران اشاره کرد: «مهم‌ترین مهارت‌ها شامل همدلی عمیق با آسیب‌دیدگان، توانایی حل مسئله و تصمیم‌گیری سریع، دانش و مهارت‌های حرفه‌ای تخصصی، و توان ارزیابی و شناخت دقیق منطقه و فرهنگ مردم است. وی بر اهمیت تاب‌آوری خود مددکاران تأکید کرد و گفت: «مددکاران نیز تحت تأثیر شرایط بحرانی قرار می‌گیرند و باید بتوانند با انطباق‌پذیری و استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی، خود را در برابر فرسودگی شغلی محافظت کنند و از یکدیگر حمایت نمایند.»
تقویت همکاری میان مددکاران، روانشناسان و متخصصان
وی استفاده از فضاهای مجازی برای تولید محتوای آموزشی (کلیپ، موشن‌گرافی، اینفوگرافیک) و همچنین تقویت ارتباطات از طریق تیم‌های محلی مانند «تیم‌های محب» را راهکارهایی مؤثر برای افزایش همکاری میان متخصصان برشمرد. دکتر زال از تمامی روانشناسان، مددکاران و متخصصان علاقه‌مند دعوت کرد تا با پیوستن به این تیم‌ها، در ارائه خدمات حمایتی به مردم آسیب‌دیده در مناطق بحران‌زده مشارکت فعال داشته باشند. وی افزود: «این تیم‌ها آمادگی دارند تا در صورت نیاز، برای آرام‌سازی و ارائه مشاوره تخصصی به افراد آسیب‌دیده مداخله کنند.»
