جم – خراسان جنوبی به عنوان استانی با پهنه وسیع جغرافیایی و همسایگی با ۶ استان کشور، با چالش جدی نگهداری زیرساخت‌های انرژی در پهنه‌ای مرزی روبروست. مهدی دادگر، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان، در مراسم ارزیابی طرح «مهتاب»، با اشاره به ۵۰۰ کیلومتر شبکه برق مرزی و طولانی‌ترین فیدرهای کشور در این خطه، اعلام کرد که این شرکت مسئولیت صیانت و نگهداری شبکه‌ای را بر عهده دارد که حتی فراتر از مرزهای سیاسی استان، یعنی در طول ۵۰ کیلومتر مرز مشترک با سیستان نیز امتداد یافته است؛ وضعیتی که مدیریت توزیع برق در این منطقه را به یک عملیات سنگین پدافندی و صیانتی تبدیل می‌کند.
بررسی تراز مالی و الگوی مصرف در استان نشان‌دهنده یک عدم توازن ساختاری میان مصرف و درآمد است؛ در حالی که بخش خانگی ۳۲ درصد مصرف و ۲۸ درصد درآمد را به خود اختصاص داده، بخش کشاورزی با بلعیدن حدود ۲۶ درصد از کل انرژی مصرفی استان، تنها ۴ درصد از درآمدهای این شرکت را تأمین می‌کند. با این حال، با اعمال سیاست‌های سخت‌گیرانه مدیریت بار، از جمله خاموشی برنامه‌ریزی‌شده چاه‌های آب کشاورزی در ساعات شب، پیک بار استان در محدوده ۳۷۱ مگاوات تثبیت شده و مصرف انرژی در ماه‌های نخست سال جاری کاهش محسوس ۶ درصدی را ثبت کرده است.
یکی از جدی‌ترین چالش‌های فنی شبکه توزیع، اتلاف انرژی است که شرکت برق استان تلاش دارد در قالب طرح «مهتاب» آن را از نرخ فعلی ۷.۲ درصد به ۵.۲ درصد کاهش دهد. این کاهش ۲ درصدی تلفات با تلفیقی از اقدامات غیرفنی (مانند تعویض بیش از ۴ هزار کنتور معیوب، کشف انشعابات غیرمجاز و نصب فیوزهای محدودکننده) و اقدامات فنی (نظیر مدیریت ولتاژ با تبدیل شبکه‌های سیمی به کابل خودنگهدار) دنبال می‌شود؛ اقداماتی که تا پایان تیرماه با تست بیش از ۲ هزار حلقه چاه کشاورزی و ساماندهی انشعابات غیردائم، به کاهش ۱.۱ مگاواتی توان مصرفی کمک کرده است.
در حوزه پدافند غیرعامل و صیانت از شبکه، مبارزه با استخراج غیرقانونی رمز ارزها و صیانت از بیت‌المال انرژی نیز با جدیت دنبال می‌شود. به گفته مدیرعامل شرکت توزیع برق استان، اگرچه بخش عمده مشترکان خراسان جنوبی به حریم شبکه و حقوق عمومی پایبند هستند، اما با رصدهای مستمر از سال ۱۴۰۳ تاکنون، ۴۰ مرکز غیرمجاز استخراج رمز ارز با ۲۸۴ دستگاه کشف و ضبط شده که با هماهنگی سازمان اموال تملیکی در صف امحا قرار دارند تا جلوی هدررفت منابع استانی گرفته شود.
نقطه روشن کارنامه انرژی در شرق کشور، خیز بلند خراسان جنوبی برای بهره‌گیری از پتانسیل خورشیدی کویر است؛ به‌طوری که اکنون ۱۶۰ مگاوات ظرفیت تجدیدپذیر به شبکه متصل است و پیش‌بینی می‌شود تا قبل از پایان تابستان این رقم به ۲۰۰ مگاوات برسد. با صدور پروانه‌های جدید توسط ساتبا و هدف‌گذاری برای رسیدن به ظرفیت ۳۰۰ الی ۴۰۰ مگاواتی تولید خورشیدی تا قبل از اوج بار سال آینده، این استان مرزی در آستانه خودکفایی تولید برق در ساعات پیک روزانه قرار گرفته است؛ حرکتی که می‌تواند الگویی برای توسعه پایدار و سبز در مناطق کویری ایران باشد.
