صنعت پرورش شترمرغ در خراسان جنوبی به عنوان یکی از قطب‌های شرق کشور، با وجود داشتن پتانسیل‌های اقلیمی بی‌نظیر، این روزها در دایره بسته‌ای از «زنده فروشی»، «بروکراسی سخت بانکی» و «غیرفعال بودن حلقه‌های فرآوری» گرفتار شده است؛ چالشی که در صورت حل آن، اشتغال‌زایی و ارزآوری چشمگیری را برای این استان مرزی به همراه خواهد داشت.به گزارش ایرنا، پرورش شترمرغ در دهه‌های اخیر به عنوان یکی از سودآورترین شاخه‌های دامپروری مطرح شده است. این پرنده سازگار با اقلیم‌های خشک، در استان کویری خراسان جنوبی به دلیل وجود زمین‌های پهناور و بلااستفاده، بستری عالی برای توسعه یافته است. با این حال، سرمایه‌گذاران این حوزه همچنان با مشکلات متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کنند که نیازمند توجه ویژه و تکمیل زنجیره ارزش است.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با تشریح آخرین وضعیت صنعت پرورش شتر مرغ در استان گفت: اکنون تعداد ۶۷ فقره پروانه صنعتی به ظرفیت یک‌هزار و ۷۴۶ قطعه شترمرغ مولد و ۲۸ هزار و ۲۱۹ قطعه شترمرغ پرواری در استان صادر شده است که از این میزان، هم‌اکنون یک‌هزار و ۶۱۴ قطعه مولد و ۱۶ هزار و ۳۷۸ قطعه شترمرغ پرواری به صورت صنعتی در مزارع استان موجود و در حال پرورش هستند.
مرتضی معراجیان در گفت‌وگو با ایرنا افزود: حدود ۷۰ قطعه مولد و یک‌هزار و ۵۰۰ قطعه پرواری نیز به صورت سنتی در استان پرورش داده می‌شوند که این آمار نشان‌دهنده جایگاه قابل‌توجه خراسان جنوبی در صنعت پرورش شترمرغ شرق کشور است.وی با اشاره به مزیت‌های اقلیمی و جغرافیایی استان افزود: شترمرغ پرنده‌ای بومی برای مناطق گرم و خشک است و به همین دلیل سازگاری بسیار بالایی با آب و هوای خراسان جنوبی دارد.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی عنوان کرد: از سوی دیگر، وجود زمین‌های بیابانی و لم‌یزرع فراوان و بلااستفاده در استان، این امکان را فراهم کرده تا بتوان بدون آسیب به اراضی کشاورزی، مزارع پرورشی بزرگی را در این نقاط تاسیس کرد.
وی در خصوص وضعیت تولید جوجه و تخم شترمرغ گفت: خوشبختانه با توجه به اینکه اکثر مزارع ما در استان به صورت «توام» (پرورش هم‌زمان شترمرغ مولد و پرواری) فعالیت می‌کنند، زنجیره اولیه قطعاً خودکفاست. ما نه تنها نیاز مزارع داخل استان را تامین می‌کنیم، بلکه مازاد تولید را در قالب تخم و جوجه شترمرغ به سایر استان‌های کشور نیز ارسال می‌کنیم.
بن‌بست خام‌فروشی و چالش‌های بهداشتی و مدیریتی
معراجیان بزرگترین چالش فعلی فعالان این حوزه را نبود بازار مصرف مناسب گوشت در داخل استان دانست که تولیدکننده را به سمت «زنده‌فروشی» سوق می‌دهد و افزود: نبود حلقه‌های پشتیبان مانند کشتار، فرآوری، بسته‌بندی و عرضه مستقیم در داخل استان از دیگر مشکلات جدی است. از طرفی، بخش عمده‌ای از پرندگان به صورت سنتی و بدون پروانه پرورش می‌یابند که همین امر باعث شده این مزارع در تامین نهاده‌های دولتی با مشکل و کمبود مواجه شوند؛ موضوعی که نیازمند حمایت است.وی در خصوص وضعیت بهداشتی مزارع استان توضیح داد: خوشبختانه شترمرغ پرنده‌ای مقاوم در برابر بسیاری از بیماری‌های رایج طیور است و تاکنون بیماری ویروسی همه‌گیر و حادی در مزارع استان گزارش نشده است.معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی گفت: با این حال، شترمرغ به عنوان ناقل بیماری «آنفولانزای فوق حاد پرندگان» حساسیت بالایی دارد و نیازمند مراقبت مستمر است.وی افزود:همچنین در بخش چالش‌های مدیریتی، مواردی از ابتلا به بیماری «آنتروتوکسمی» و «زمین‌گیری پرنده» گزارش شده که عمدتاً ناشی از سوء مدیریت در نگهداری و سوء تغذیه است و با آموزش قابل پیشگیری است.
معراجیان خروج زنده شترمرغ‌ها از استان را به سه دلیل عمده مرتبط دانست و گفت: عدم بازاریابی مناسب در داخل استان، عدم صادرات به کشورهای هم‌مرز در شرق کشور و تکمیل نشدن حلقه‌های کشتارگاهی تخصصی، دست به دست هم داده‌اند تا تولیدکنندگان برای جلوگیری از ضرر، به زنده‌فروشی روی بیاورند. راهکار برون‌رفت از این وضعیت، ورود جدی تشکل‌ها برای بازاریابی و راه‌اندازی پایانه‌های کشتارگاهی جهت ایجاد ارزش افزوده است.
زیرساخت‌های کشتارگاهی؛ پتانسیلی که معطل مانده است
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های کشتارگاهی شترمرغ در استان تشریح کرد: اولین کشتارگاه تخصصی شترمرغ استان در منطقه «دشت بجد» شهرستان بیرجند پروانه بهره‌برداری دریافت کرده است، اما به دلیل مراجعه نکردن تولیدکنندگان و تحویل ندادن پرنده برای کشتار، اکنون غیرفعال است.وی ادامه داد: علاوه بر این، کشتارگاه دام خوسف یک خط کشتار مخصوص شترمرغ دارد که به صورت موردی فعال است؛ در برخی شهرستان‌ها نیز کشتارگاه‌های کارگاهی کوچک و وابسته به مزارع فعالند که پرنده‌های خود را کشتار و گوشت آن را در سطح استان توزیع می‌کنند.
معراجیان در خصوص صنایع تبدیلی و فرآوری محصولات جانبی مانند پوست، چرم، پر و روغن تصریح کرد: چند کارگاه کوچک فرآوری در برخی شهرستان‌ها فعال هستند که در زمینه چرم شترمرغ و فرآوری پر اقدامات خوبی انجام می‌دهند. وی گفت:با این حال، رونق این کارگاه‌ها منوط به حمایت‌های ویژه دولتی، تخصیص تسهیلات کم‌بهره، سهل‌الوصول و بلندمدت است تا بتوانند ظرفیت کار خود را توسعه دهند.معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی یادآور شد: برای ایجاد بازار مصرف پایدار در داخل استان و فرهنگ‌سازی مصرف گوشت شترمرغ خواستار ورود جدی بخش خصوصی و تشکل‌ها شد و بیان کرد: با وجود اینکه ما قطب پرورش شترمرغ هستیم، سهم این گوشت در سبد غذایی مردم استان بسیار ناچیز است.وی تاکید کرد: برای حل این مشکل، تشکل‌ها باید بازارهای مصرفی جدیدی مانند بیمارستان‌ها، پادگان‌های نظامی، دانشگاه‌ها و مدارس شبانه‌روزی را هدف‌گذاری کنند تا تقاضای پایدار شکل بگیرد.معراجیان یادآور شد:همجواری ما با کشورهای شرقی فرصت بی‌نظیری برای صادرات گوشت شترمرغ است که تحقق آن منوط به تحرک بخش خصوصی و حمایت‌های دولتی جهت عبور از موانع گمرکی است.
اشتغال‌زایی و گره کوری به نام بروکراسی اداری
وی به موانع سرمایه‌گذاری و تسهیلات دولتی اشاره کرد و گفت: نبود تسهیلات کم‌بهره و بلندمدت در کنار بروکراسی‌های پیچیده اداری و بانکی، رمق و رغبت سرمایه‌گذاران را برای ورود به این عرصه گرفته است.معراجیان افزود: به دلیل شرایط سخت اقتصادی و نوسانات بازار، اکنون تسهیلات تشویقی مناسبی که برای سرمایه‌گذار جذاب باشد وجود ندارد و شرایط سخت وثیقه‌سپاری و موازی‌کاری‌های اداری در بانک‌ها نیز دافع اصلی سرمایه‌گذاران است.معاون جهاد کشاورزی خراسان‌جنوبی با اشاره به ظرفیت اشتغال‌زایی این صنعت یادآور شد: به طور میانگین هر مزرعه فعال شترمرغ برای ۲ نفر به صورت مستقیم و ۵ نفر به صورت غیرمستقیم اشتغال ایجاد کرده است.
وی ادامه داد:علاوه بر این، در حوزه حمل و نقل نیز حدود ۱۵ الی ۲۰ کامیون مخصوص حمل شترمرغ در استان فعال هستند که نشان‌دهنده پویایی اشتغال جانبی این صنعت است. همچنین «شرکت تعاونی کشاورزی پرتو سایر ماکیان» در حال حاضر پیگیر امور بهره‌برداران است که با حمایت بیشتر می‌تواند بخش زیادی از مشکلات صنفی را مرتفع کند.وی با ترسیم نقشه راه جهاد کشاورزی برای رونق این صنعت، بر سه اقدام اولویت‌دار تاکید کرد و گفت: برنامه محوری ما بر سه پایه «تکمیل زنجیره ارزش و راه‌اندازی کارگاه‌های فرآوری و بسته‌بندی»، «تخصیص اعتبارات و تسهیلات ارزان‌قیمت و سهل‌الوصول» و «روان‌سازی تامین نهاده برای مزارع سنتی و صنعتی کوچک خارج از سامانه بازارگاه» استوار است تا بتوانیم خراسان جنوبی را به قطب واقعی و ارزآور صنعت شترمرغ در کشور تبدیل کنیم.
