بهروزی فر – گردشگری برای بسیاری از ما هنوز با سفر به شهری دیگر، رزرو هتل و بازدید از یک مقصد دوردست معنا می‌شود، حال آنکه بخشی از آینده گردشگری را باید در کوچه‌ها، بازارها، بناهای تاریخی، موزه‌ها، بوستان‌ها، محلات قدیمی، غذاهای محلی، مفاخر و روایت‌های فراموش شده همین شهری جست‌وجو کنیم که محل زندگی ماست.گردشگری شهری یعنی شهر خود را دوباره کشف کنیم،خراسان جنوبی از این منظر، به واقع استانی کم‌نظیر است. بیرجند با دو جاذبه جهانی باغ تاریخی اکبریه و هنرصنعت توبافی و بافت تاریخی و فرهنگی، قاین با پیشینه تاریخی و ظرفیت‌های طبیعی و کشاورزی، فردوس با قنات‌ها، باغ‌ها و آبگرم، طبس با ترکیب شگفت‌انگیز کویر، نخلستان، باغ‌ها و پدیده‌های طبیعی، سرایان با کاروانسراها و ظرفیت‌های کویری، نهبندان با آسبادها و کوه‌های مریخی و بیابان لوت، زیرکوه با دشت لاله و آبشارهای بنام، بشرویه با بادگیرهای زیبا و بافت تاریخی بکر، درمیان با قلعه‌ها و مساجد تاریخی، سربیشه با چشمه آب ترش و روستاهای شگفت‌انگیز سربیشه با چشمه آب ترش و روستاهای شگفت‌انگیز، خوسف با دق‌های وسیع، باغات عناب و مزارع نرگس و عشق‌آباد با تپه‌های ماسه بادی و رباط های زیبا، هر یک می‌توانند یک مقصد گردشگری شهری باشند، آن هم نه فقط برای مسافرانی که از خارج استان می‌آیند، بلکه برای ساکنانی که به هر دلیل از درک این داشته‌ها غفلت کرده‌اند.وجود باغ و عمارت اکبریه در بیرجند به‌عنوان یک باغ ایرانی اصیل ثبت‌شده در میراث جهانی، و قرار گرفتن قنات بلده فردوس در شمار قنات‌های بنام دنیا، تنها دو نمونه از ظرفیت‌های استان است که نشان می‌دهد داشته‌های تاریخی و فرهنگی این خطه قابلیت تبدیل شدن به تجربه‌های گردشگری را دارند.اما به راستی سهم شهروندان خراسان جنوبی از این ظرفیت‌ها چیست؟گردشگری شهری زمانی موفق است که شهروند احساس کند مخاطب این برنامه‌هاست، برای تحقق این مهم باید برای مردم هر شهر، تور شهر خودشان طراحی شود، فرصت‌های تفریحی کوتاه، ارزان و در دسترس که خانواده‌ها، دانش‌آموزان، جوانان، سالمندان و حتی گردشگران بتوانند به راحتی از آنها استفاده کنند.چرا یک خانواده بیرجندی نباید وقت عصر خود را به بازدید از بناهای تاریخی شهر، شنیدن روایت‌های محلی و چشیدن غذاهای سنتی اختصاص دهد؟ چرا دانش‌آموزان فردوسی نباید یک روز را با تاریخ قنات بلده و شیوه زندگی نیاکان خود حول این چشمه همیشه جوشان بگذرانند؟ چرا یک جوان طبسی نباید مسیرهای طبیعت‌گردی و ظرفیت‌های تاریخی شهر خود را بشناسد و درباره آنها تولید محتوا کند؟ همین چند سؤال مختصر ثابت می‌کند که لازم است گردشگری شهری به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود و متولیان امر در بخش‌های دولتی و خصوصی در این زمینه کوتاهی کرده‌اند.مرور اقدامات حوزه‌های مرتبط در سنوات گذشته و یادآوری برنامه‌هایی مثل راه‌اندازی قطار شهری در ایام نوروز نشان می‌دهد، این موضوع هرازگاه و البته بسیار انگشت‌شمار در دستور کار بوده، اما به هر دلیل به یکی دو شهر خاص محدود بوده و تدوام نداشته است.برای تحقق این هدف، نخست باید تقویم گردشگری شهری برای هر شهرستان طراحی شود. در هر ماه، چند مقصد مشخص معرفی شده و برای آنها برنامه‌های منظم پیاده‌روی، تورهای محله‌گردی، بازدید از موزه‌ها و بناهای تاریخی، بازارگردی، شب‌های فرهنگی، نمایشگاه‌های صنایع‌دستی، معرفی غذاهای محلی و برنامه‌های خانوادگی برگزار شود. حتی می‌توان جمعه‌های هر ماه را به جمعه شهرگردی اختصاص داد، برنامه‌ای که در آن شهروندان با ثبت‌نامی ساده، پرداخت هزینه‌ای اندک و ترجیحا رایگان، در مسیرهای مشخص‌شده شهر شرکت کنند.البته که اطلاع‌رسانی برای این برنامه مهم باید از شکل سنتی فاصله گرفته و کاملا ترغیب‌کننده باشد،نمی‌توان انتظار داشت مردم از برنامه‌ای که از آن خبر ندارند، در همان بدو کار، استقبال خوبی داشته باشند. هر شهر باید یک هویت و صفحه مشخص برای گردشگری شهری خود داشته باشد، تقویم برنامه‌ها، مسیرهای پیشنهادی، ساعت بازدید، هزینه‌ها، نقشه راه، معرفی جاذبه‌ها، داستان‌های تاریخی و پیشنهادهای خانوادگی به زبان ساده و جذاب در اختیار مردم قرار گیرد. استفاده از ظرفیت رسانه‌های محلی، شبکه‌های اجتماعی، مدارس، دانشگاه‌ها، شهرداری‌ها، کافه‌ها، هتل‌ها، مراکز اقامتی و حتی کسبه می‌تواند اطلاع رسانی را از یک اطلاعیه اداری به یک جریان اجتماعی تبدیل کند.با ارائه پیشنهادهای جالب توجه می‌توان شهروندان را از مصرف‌کننده‌های صِرف به تولیدکننده‌های محتواهای مُعَرِّف شهر تبدیل کرد و در این راستا از جوانان، دانشجویان، عکاسان، هنرمندان و فعالان فضای مجازی خواست روایت خود را از غذای یک مادربزرگ، خاطرات یک پدربزرگ، قصه یک محله، قدیمی‌ترین مغازه شهر، دیده‌ها و ندیده‌های یک گذر کهن و … نقل کنند و به این ترتیب مجموعه‌ای از محتواهای جذاب تولید می‌شود که می‌تواند جاذبه ایجاد کند. از مهمترین نتایج این ترفند مدبرانه این است که درآمد گردشگری در خود شهر گردش می‌کند. وقتی گردشگر برای دیدن یک بنای تاریخی وارد محله‌ای می‌شود، چنانچه در کنار آن، بازارچه صنایع‌دستی، غذای محلی، محصولات کشاورزی، سوغات، کافه یا اقامتگاه محلی وجود داشته باشد، گردشگری از یک بازدید ساده به زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی تبدیل می‌شود. در چنین الگویی، صاحب مغازه، تولیدکننده صنایع‌دستی، راننده، راهنمای گردشگری، کشاورز، رستوران‌دار و جوان تولیدکننده محتوا، همگی از گردشگری سهم پیدا می‌کنند.باید بپذیریم که گردشگری پایدار از جایی آغاز می‌شود که شهروند به شهر خود افتخار کند، درباره آن بداند، روایتش را بازگو کند و برای حفظ و معرفی آن احساس مسئولیت داشته باشد.خراسان جنوبی با وجود کویر، قنات، باغ‌های اصیل، معماری فاخر، محصولات کشاورزی، غذاهای بومی، صنایع‌دستی، موسیقی، آیین‌ها، و … برای ساختن چنین الگویی، کمبود داستان ندارد.کافی است یک مسیر مشخص شهر گردی از بافت تاریخی تا بازار، از کویر تا باغ، از قنات تا مرکز شهر، از …. تعریف کرده و بخشی از برنامه‌های فرهنگی مدارس و دانشگاه‌ها را به حضور در این مسیرها اختصاص دهیم و کاری کنیم دانش شهروندان از محیط پیرامونی‌شان افزایش یابد. گردشگری شهری قرار است شهر را برای شهروندانش دیدنی‌تر، زیستنی‌تر و دوست‌داشتنی‌تر کند. اگر این اتفاق بیفتد، گردشگر نیز خواهد آمد، چرا که بهترین سفیر هر شهر، شهروندی است که شهر خود را می‌شناسد و با افتخار از آن سخن می‌گوید.
(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق ۰۹۱۵۷۲۴۸۲۸۹ ارسال بفرمایید)
