جم- بررسی روند رفاه اقتصادی ایرانیان در ۱۵ سال گذشته نشان می‌دهد مصرف سرانه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۲.۷ درصد و نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۲ درصد کاهش یافته است. با این حال، آنچه این آمار را به یک هشدار جدی تبدیل می‌کند، توزیع بسیار نابرابر این تغییرات در میان دهک‌های مختلف جامعه است. مصرف سرانه دهک اول در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۰ حدود ۱۰.۶ درصد کاهش یافته، در حالی‌که مصرف دهک دهم در همین دوره ۶.۷ درصد افزایش داشته است. به عبارت ملموس‌تر، افزایش مصرف روزانه هر ایرانی در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۴ معادل حدود ۳۰۰ گرم گوشت مرغ بیشتر در روز برآورد شده، اما از این مقدار تنها حدود ۴۲ گرم سهم افراد دهک اول بوده است. در مقابل، دهک دهم توانسته سهم بسیار بیشتری از این افزایش رفاهی را به خود اختصاص دهد. نسبت مصرف دهک دهم به دهک اول نیز از حدود ۱۱ برابر در سال ۱۳۹۰ به بیش از ۱۳.۵ برابر در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است؛ رقمی که به‌روشنی نشان می‌دهد شکاف طبقاتی در ایران نه تنها کاهش نیافته، بلکه با شتابی نگران‌کننده در حال عمیق‌تر شدن است. افزایش ضریب جینی از ۰.۳۷ در سال ۱۳۹۰ به ۰.۳۸۷ در سال ۱۴۰۳، اگرچه در ظاهر افزایشی اندک به نظر می‌رسد، اما در عمل نشان‌دهنده تعمیق قابل‌توجه نابرابری در توزیع درآمد است. هزینه‌های مصرفی دو دهک بالای درآمدی اکنون از مجموع هزینه‌های هفت دهک پایین‌تر بیشتر شده و دهک‌های اول تا پنجم که نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند، همگی کاهش رفاه را تجربه کرده‌اند. این در حالی است که گسترش شبکه‌های اجتماعی در دهه اخیر، تصویر سبک زندگی اقشار برخوردار و نیز اخبار مربوط به فساد اقتصادی را بیش از پیش در معرض دید عموم قرار داده است. هم‌زمانی کاهش رفاه واقعی دهک‌های کم‌درآمد با افزایش مشاهده‌پذیری نابرابری‌ها، می‌تواند پیامدهایی فراتر از ابعاد اقتصادی داشته باشد و به کاهش سرمایه اجتماعی، افزایش احساس تبعیض و تشدید نارضایتی‌های اجتماعی منجر شود. از این رو، کارشناسان تأکید می‌کنند که مهار این روند نیازمند اصلاحات ساختاری مؤثر با هدف کاهش فقر، کنترل نابرابری و تقویت برابری فرصت‌هاست؛ چراکه هرچه این وضعیت طولانی‌تر ادامه یابد، ترمیم اعتماد ازدست‌رفته و بازسازی انسجام اجتماعی دشوارتر و پرهزینه‌تر خواهد شد. در یک نگاه کلان، آمارهای رسمی از یک پارادوکس تلخ در اقتصاد ایران حکایت دارند؛ از یک سو، مصرف سرانه متوسط جامعه در سال ۱۴۰۴ نسبت به ابتدای دهه 1390 تنها حدود یک درصد کاهش یافته که به‌تنهایی چندان چشمگیر به نظر نمی رسد، اما از سوی دیگر، این میانگین فریبنده، واقعیت توزیع بسیار نابرابر رفاه را پنهان کرده است. کاهش ۱۰.۶ درصدی مصرف دهک اول در برابر افزایش ۶.۷ درصدی دهک دهم، رشد ضریب جینی و افزایش نسبت مصرف دهک دهم به دهک اول از ۱۱ به ۱۳.۵ برابر، همگی نشان می‌دهند اقتصاد ایران با الگویی از رشد دو سرعت مواجه است که در آن، فقرا فقیرتر و ثروتمندان ثروتمندتر می‌شوند. این روند، اگر با سیاست‌های اصلاحی جدی مهار نشود، نه تنها عدالت اقتصادی را به چالش می‌کشد، بلکه می‌تواند به یکی از مهم‌ترین تهدیدهای اجتماعی و سیاسی در سال‌های پیش‌رو تبدیل شود.