مهدی آبادی – در سرمای استخوان‌سوز بهمن‌ماه بیرجند، وقتی شب‌ها زودتر از همیشه از راه می‌رسند و نفس کشیدن در هوای یخ‌زده دشوار می‌شود، گروهی از شهروندان بیش از همه بار این سرما را به دوش می‌کشند؛ کارگران فصلی، دست‌فروشان و اقشار آسیب‌پذیری که معیشتشان مستقیم به حضور در فضای باز و کار روزانه گره خورده است. این یادداشت تلاشی است برای بازخوانی وضعیت این گروه‌ها و یادآوری مسئولیت نهادهای حمایتی، مدیریت شهری و حتی شهروندان در قبال آنان. بیرجند شهری است با زمستان‌های سرد و طولانی. برخلاف تصور رایج که مشکلات معیشتی را بیشتر به کلان‌شهرها نسبت می‌دهد، در شهرهای متوسط و کوچک نیز فقر، بیکاری فصلی و ناامنی شغلی به‌شدت خودنمایی می‌کند. کارگران فصلی، به‌ویژه در بخش‌های ساختمانی، کشاورزی و خدمات شهری، در فصل زمستان عملاً با تعطیلی کار مواجه‌اند. این توقف ناگهانی درآمد، آن هم در زمانی که هزینه‌های زندگی به دلیل مصرف سوخت، پوشاک گرم و درمان افزایش می‌یابد، فشار مضاعفی بر این قشر وارد می‌کند. دست‌فروشان نیز شرایطی مشابه دارند. بسیاری از آن‌ها تنها منبع درآمدشان فروش اجناس ساده در پیاده‌روها، بازارچه‌های موقت یا حاشیه خیابان‌هاست. سرمای بهمن نه‌تنها حضور مشتریان را کاهش می‌دهد، بلکه ایستادن‌های طولانی‌مدت در هوای سرد، سلامت جسمی آنان را تهدید می‌کند. با این حال، نبود شغل جایگزین و حمایت مؤثر، آنان را ناچار می‌کند که حتی در روزهای یخبندان نیز بساط خود را پهن کنند؛ انتخابی میان «سرما» و «گرسنگی». در این میان، اقشار آسیب‌پذیرتری نیز وجود دارند؛ زنان سرپرست خانوار، سالمندان کم‌درآمد، افراد دارای معلولیت و کودکان کار. زمستان برای این گروه‌ها تنها یک فصل نیست، بلکه دوره‌ای بحرانی است که کوچک‌ترین غفلت می‌تواند به آسیب‌های جبران‌ناپذیر منجر شود. خانه‌های نامناسب، نبود وسایل گرمایشی استاندارد و تغذیه ناکافی، خطر بیماری و حتی مرگ را افزایش می‌دهد. مسئولیت اصلی در قبال این وضعیت، بر عهده نهادهای حمایتی است؛ از کمیته امداد و بهزیستی گرفته تا شهرداری، فرمانداری و سایر دستگاه‌های اجرایی. انتظار می‌رود حمایت‌ها صرفاً به پرداخت‌های نقدی محدود نشود. توزیع عادلانه و به‌موقع اقلام گرمایشی، پوشاک زمستانی، بسته‌های غذایی و ایجاد سرپناه‌های موقت برای افراد بی‌خانمان یا کارگران در راه‌مانده، از جمله اقداماتی است که باید با جدیت بیشتری دنبال شود. شهرداری بیرجند نیز می‌تواند نقش پررنگ‌تری ایفا کند. . ایجاد بازارچه‌های سرپوشیده و گرم برای دست‌فروشان، ساماندهی فعالیت‌های فصلی و حتی به‌کارگیری موقت کارگران بیکار در پروژه‌های خدمات شهری زمستانی، راهکارهایی عملی است که هم کرامت انسانی حفظ می‌شود و هم بخشی از مشکلات معیشتی کاهش می‌یابد. برخوردهای صرفاً سلبی با دست‌فروشان، بدون ارائه جایگزین، تنها صورت مسئله را پاک می‌کند و بحران را به لایه‌های پنهان‌تر جامعه می‌برد. از سوی دیگر، نهادهای حمایتی باید نگاه فعال‌تری به شناسایی افراد در معرض خطر داشته باشند. بسیاری از آسیب‌دیدگان زمستانی، در آمارهای رسمی دیده نمی‌شوند؛ کسانی که نه پرونده حمایتی دارند و نه صدایی برای مطالبه حق خود. همکاری با سازمان‌های مردم‌نهاد، مساجد، معتمدان محلی و حتی رسانه‌ها می‌تواند به شناسایی این افراد کمک کند. رسانه‌ها، به‌ویژه مطبوعات محلی، نقش مهمی در این میان دارند. پرداختن مستمر و میدانی به مشکلات کارگران فصلی و اقشار آسیب‌پذیر، می‌تواند هم مطالبه‌گری عمومی را تقویت کند و هم مسئولان را نسبت به پیامدهای بی‌توجهی آگاه‌تر سازد. سکوت رسانه‌ای، به‌معنای عادی‌سازی رنجی است که هر سال با سرد شدن هوا تکرار می‌شود. در نهایت، نباید نقش شهروندان را نادیده گرفت. همدلی اجتماعی، مشارکت در پویش‌های مردمی، کمک‌های داوطلبانه و حتی رفتار محترمانه با دست‌فروشان و کارگران، می‌تواند بخشی از بار روانی و اجتماعی این شرایط سخت را کاهش دهد. سرمای بهمن، آزمونی برای سنجش میزان مسئولیت‌پذیری اجتماعی ماست؛ اینکه تا چه اندازه رنج همشهریانمان را می‌بینیم و نسبت به آن بی‌تفاوت نمی‌مانیم. زمستان خواهد گذشت، اما آنچه باقی می‌ماند، قضاوت تاریخ و افکار عمومی درباره نحوه مواجهه ما با آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه است. اگر امروز برای کارگران فصلی و دست‌فروشان بیرجند چاره‌ای نیندیشیم، فردا باید هزینه‌های سنگین‌تری برای جبران آسیب‌های اجتماعی بپردازیم؛ هزینه‌هایی که به‌مراتب بیشتر از پیشگیری و حمایت به‌موقع خواهد بود. (لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)