میرکلانی – بازارهای ایران دیگر با عدد و رقم زندگی نمی‌کنند؛ با خبر نفس می‌کشند. کافی است یک تیتر از تنش در خلیج فارس یا تهدید تحریم جدید در فضای مجازی بچرخد تا دلار و طلا جهش کنند، پیش از آنکه اتفاقی واقعی بیفتد. در اقتصادی که سیاست بر حساب و کتاب سایه انداخته، انتظارات روانی از واقعیت‌ها جلو می‌زنند.این پدیده عجیب نیست، اما خطرناک است. تجربه چند دهه اخیر به فعالان اقتصادی آموخته هر بحران سیاسی می‌تواند در چند ساعت، معادلات مالی را تغییر دهد. در چنین فضایی «بدبینی»، نه احساس، بلکه استراتژی بقاست. هرکس زودتر واکنش نشان دهد، کمتر می‌بازد. هرکس دیرتر، له می‌شود.در ادبیات اقتصادی کلاسیک، بازارها باید با داده‌ها تصمیم بگیرند. اما در ایران، داده‌ها در صف انتظار می‌مانند و «خبرهای سیاسی» فرمان بازار را می‌گیرند. از ارز و طلا گرفته تا بورس و مسکن، همگی زیر سایه تیترهای خبری قرار دارند. اقتصاد، دیگر میدان عدد نیست؛ میدان ادراک است.از انقلاب و جنگ هشت‌ساله تا تحریم‌ها و توافق‌های نیمه‌راه، حافظه تاریخی اقتصاد ایران پر از شوک است. ذهن فعال اقتصادی با این یقین ساخته شده که «هر چیز بدی ممکن است اتفاق بیفتد». چنین ذهنیتی، حتی وقتی اوضاع آرام است، همیشه آماده فرار استبه سمت دلار، طلا، یا هر دارایی نقدشونده دیگر.در بیرجند و سایر شهرهای خراسان جنوبی، سهم این ذهنیت کمتر از تهران نیست. صاحبان سرمایه‌های خرد استان به‌خوبی آموخته‌اند که نوسان سیاسی تهران، زلزله قیمتی در اقتصاد محلی است. تنها با چند ساعت فاصله میان تیتر خبر تا واکنش بازار، مغازه‌های طلا در خیابان جمهوری بیرجند صف فروش یا خرید می‌بینند.در بسیاری از روزها، حتی بدون تغییر واقعی در عرضه ارز یا سیاست‌های بانک مرکزی، فقط یک شایعه در شبکه‌های اجتماعی کافی است تا قیمت سکه در بیرجند ده‌ها هزار تومان بالا رود. خریداران خانگی، نه تحلیل‌گرند و نه سفته‌باز؛ اما در اقتصادی که سیاست هر دقیقه مسیر تازه‌ای می‌سازد، به نوسان پناه می‌برند.از جنگ تحمیلی تا امروز، حافظه جمعی بازار به شکل ناخودآگاه، بر نااطمینانی تنظیم شده است. تحریم‌ها در دهه ۸۰ و ۹۰ شمسی، این ذهنیت را تثبیت کردند که «تصمیم بیرون از مرزها» سرنوشت جیب مردم داخل مرزها را تعیین می‌کند. برای همین، فعال اقتصادی دیگر منتظر تصمیم رسمی نمی‌ماند؛ خودش جلوتر از بحران عمل می‌کند.در واقع بازار، بحران‌ها را پیش‌خور می‌کند. هر تحلیل منفی، هر شایعه بی‌پایه یا حتی هر تأخیر در اطلاع‌رسانی دولتی، به سوختی برای جهش هیجانی قیمت‌ها بدل می‌شود. خراسان جنوبی نیز از این قاعده مستثنا نیست. وقتی موج نوسان از پایتخت برخیزد، دیری نمی‌پاید که قیمت سیمان، آهن و مسکن در بیرجند رشد کند؛ نه از کمبود، بلکه از ترس.و همین ترس است که معادله توسعه مناطق محروم را بر هم می‌زند. چگونه می‌توان از سرمایه‌گذار انتظار داشت در بیرجند کارخانه بزند، وقتی هر هفته سایه نااطمینانی سیاسی بر بازار ارز می‌افتد؟ نتیجه، فرار سرمایه از تولید و میل بیشتر به خرید دارایی‌هایی چون زمین یا طلاست؛ دارایی‌هایی که ارزش می‌مانند، اما ارزش نمی‌آفرینند.در چنین فضایی، سیاست‌گذار اقتصادی دیگر فقط با متغیرهای واقعی سر و کار ندارد؛ او باید با روان جمعی بازار نیز دست‌و‌پنجه نرم کند. اگر روایت رسمی دیر برسد، شایعه جای آن را می‌گیرد. بی‌اعتمادی به آمار، یعنی میدان دادن به هیجان. نبود شفافیت یعنی از دست دادن فرمان اقتصاد.کارشناسان تأکید می‌کنند: تا زمانی که ذهن بازار مدیریت نشود، هیچ سیاست اقتصادی پایدار نخواهد بود. دولت اگر می‌خواهد تورم مهار کند، باید نخست با «انتظارات تورمی» بجنگد؛ نه بر سر کاغذ، بلکه در ذهن مردم. صداقت، سرعت اطلاع‌رسانی و روایت واحد از تصمیمات، همان حلقه مفقوده‌ای است که سال‌ها نادیده گرفته شده است.بازار ایران، از تهران تا بیرجند، دیگر به داده‌های اقتصادی اعتماد ندارد؛ تنها به نشانه‌های سیاسی گوش می‌سپارد. تا وقتی هر تیتر خبر، از قیمت طلا گرفته تا اجاره خانه را می‌لرزاند، نمی‌توان از ثبات سخن گفت. اقتصاد ایران، اگر بخواهد جان بگیرد، باید از زیر سایه سیاست بیرون بیاید؛ و این شاید سخت‌ترین مأموریت دوران ما باشد ، مأموریتی که از «بازگرداندن اعتماد» آغاز می‌شود.