یعقوبی- شش ماه پس از آغاز عملیات نظامی سنگین واشنگتن موسوم به «خشم حماسی»، تحولات میدانی و سیاسی نشان می‌دهد که این کارزار به اهداف تعیین‌شده خود دست نیافته است. ارتش ایالات متحده با وجود به‌کارگیری پیشرفته‌ترین ادوات و وارد آوردن آسیب‌های مادی گسترده، در تحمیل یک سرانجام سیاسی مشخص به تهران ناتوان مانده است. در مقابل، تاب‌آوری ساختار دفاعی ایران و تثبیت کنترل بر شاهراه حیاتی تنگه هرمز، معادله چانه‌زنی را دگرگون ساخته و صحنه نبرد را به سمت یک بن‌بست فرسایشی هدایت کرده است.
دیپلماسی محدود هرمز و گره کور مصالحه
تحرکات دیپلماتیک اخیر میان تهران و مسقط بر سر ایجاد کریدور موقت کشتیرانی و سازوکارهای مین‌روبی، ملموس‌ترین بستر را برای مهار موقت بحران و آغاز مذاکرات گسترده‌تر فراهم کرده است. منطق حاکم بر این تعاملات نشان می‌دهد که تهران بیش از کنترل اسمی، در پی تثبیت موقعیت خود به عنوان یک رکن غیرقابل انکار در امنیت خلیج فارس است، در حالی که واشنگتن بر مانور پیرامون حفظ آزادی دریانوردی اصرار دارد؛ نقطه‌ای که بر روی کاغذ امکان یک همگرایی مشروط را مهیا می‌کند.با این حال، احیای الگوهای پیشین نظیر تفاهم‌نامه‌های منقضی‌شده با چالش‌های ساختاری جدی در دو پایتخت روبه‌رو است. منتقدان در واشنگتن پذیرش هرگونه ترتیبات اشتراکی را عقب‌نشینی آشکار در برابر تهران تلقی می‌کنند و در داخل ایران نیز بی‌اعتمادی عمیق مانع از واگذاری آسان اهرم‌های فشار می‌شود. از این رو، ورود به سناریوی دیپلماتیک مستلزم آن است که رهبران سیاسی با وجود شکاف‌های سنگین، هزینه‌های داخلی یک توافق کم‌فروغ را بپذیرند.
طرد اقتصادی و دامنه اثرگذاری تحریم‌ها
هم‌زمان با ناکارآمدی گزینه‌های صرفاً نظامی، وزارت خزانه‌داری آمریکا دامنه محاصره مالی را با رونمایی از طرح‌های جدید به حوزه‌هایی چون دارایی‌های دیجیتال، طلا، هوانوردی و زنجیره تامین کالا گسترش داده است. طراحان این سیاست با ادعای نشت صفر و تهدید کشورها به حذف از نظام دلاری، در تلاشند شریان‌های مالی را مسدود کنند، اما ناظران اقتصادی معتقدند سنجش واقعی این ابزار به میزان جسارت کاخ سفید در تقابل مستقیم با شرکای بزرگ تجاری نظیر پکن وابسته است.
تجربه چند دهه گذشته اثبات کرده که تحریم‌های اقتصادی به تنهایی فاقد ظرفیت لازم برای دگرگونی بنیادین در جهت‌گیری‌های امنیتی هستند و بیشتر به عنوان ابزاری در سیاست داخلی واشنگتن برای پوشش کمبود گزینه‌های کارآمد به کار می‌روند. فراتر از این محدودیت، تشدید فشارهای مالی پیوند مستقیمی با راهبردهای میدانی دارد؛ چراکه افزایش تنگناهای معیشتی و تجاری، انگیزه تهران را برای پرهزینه کردن ترانزیت نفت و گسترش فشار به خارج از مرزها دوچندان می‌سازد.
توازن تهدید در زیرساخت منطقه
پاسخ راهبردی به تحرکات خزانه‌داری آمریکا، در هشدار صریح نسبت به امنیت خطوط انتقال انرژی و تهدید به توقف کامل صادرات نفت از حوزه خلیج فارس متجلی شده است. تلقی هرگونه مشارکت منطقه‌ای در جنگ اقتصادی به عنوان یک اقدام خصمانه، کشورهای متکی به درآمدهای هیدروکربنی را در تنگنای سختی قرار می‌دهد؛ کشورهایی که تحمل اختلال‌های طولانی‌مدت در زنجیره تولید و توزیع انرژی را ندارند و تمایلی به درگیری مستقیم نشان نمی‌دهند.با این وجود، پیگیری چنین سیاستی نیازمند یک بازی ظریف و موازنه‌سازی هوشمندانه است. تهران تلاش می‌کند با وارد آوردن شوک‌های کنترل‌شده، هزینه‌های تداوم تحریم را به همه طرف‌ها تحمیل کند، بی آنکه کشورهای منطقه را به سوی یک ائتلاف تمام‌عیار نظامی با واشنگتن سوق دهد. استراتژی اختلال سنجیده در خطوط انرژی، ضامن بقای بازدارندگی بدون ورود به ورطه یک تقابل ویرانگر سراسری است.
تله فرسایش؛ بازتولید بحران و ناتوانی در پایان
اگرچه ارتش ایالات متحده با شلیک بیش از هزار موشک کروز و مصرف گسترده مهمات سنگین کارنامه پرحجمی از تخریب را ثبت کرده، اما نیروی هوایی به تنهایی قادر به شکستن اراده سیاسی طرف مقابل نیست. فقدان تطابق میان ابزارهای نظامی به‌کاررفته و اهداف استراتژیک اعلام‌شده از سوی کاخ سفید، ارتش آمریکا را با سردرگمی مأموریتی مواجه ساخته و تکرار بمباران‌ها را به متغیری بی‌اثر در تغییر محاسبات کلان بدل کرده است.
محتمل‌ترین سناریو در پیش‌رو، بازتولید چرخه‌ای از توافق‌های مقطعی، شکست مجدد مذاکرات، تشدید تحریم‌ها، پاسخ‌های بازدارنده منطقه‌ای و درگیری‌های محدود نظامی است. این روند منازعه را بیش از پیش به عرصه‌های دریایی و اقتصادی سوق می‌دهد، بی‌آنکه پایانی برای آن رقم بزند. ایالات متحده در جایگاه بزرگ‌ترین قدرت نظامی، ناتوان از دیکته کردن شرایط پایانی باقی مانده و در باتلاقی سنتی گرفتار آمده است: بیش از حد درگیر برای خروج و فاقد ابزار برای تحمیل پیروزی.
