بهروزی فر – واقعه عاشورا که همواره وجه مشترک منابر است و دستاویزی مناسب برای حس دادن به روضه‌ها بوده و در اصطلاح مزه سخنرانی‌ها در هر شرایطی و موقعیت مکانی به شمار می‌رود، نه یک رویداد صرفا‌ تاریخی بلکه مکتبی برای احیای ارزش‌های انسانی و دینی است. امام حسین(ع) در تبیین فلسفه نهضت خود، اصلاح امت و امر به معروف و نهی از منکر را از مهمترین اهداف قیام برشمرد تا به همگان بیاموزد که در برابر انحراف، فساد و بی‌عدالتی نباید سکوت کرد.جامعه‌ای که در آن افراد تنها به فکر خود باشند و نسبت به رفتارها و اتفاقات پیرامونشان احساس مسئولیت نکرده و چشم و زبان‌شان بر خوبی‌ها و بدی‌ها بسته باشد، دیر یا زود گرفتار آسیب‌های عمیق اجتماعی می‌شود. در چنین شرایطی، ارزش‌ها رنگ می‌بازند، ناهنجاری‌ها عادی می‌شوند و حساسیت عمومی نسبت به خوبی‌ها و بدی‌ها کاهش می‌یابد.در فرهنگ غنی اسلام برای جلوگیری از چنین وضعیتی، دو فریضه مهم امر به معروف و نهی از منکر پیش‌بینی شده است. امر به معروف، دعوت به خوبی‌ها، ارزش‌ها و رفتارهای درست است و نهی از منکر، هشدار نسبت به زشتی‌ها و آسیب‌هایی می‌باشد که فرد و جامعه را تهدید می‌کند. این دو فریضه، تنها توصیه‌هایی فردی نیستند، بلکه نوعی نظارت همگانی مبتنی بر خیرخواهی، دلسوزی و احساس مسئولیت اجتماعی به شمار می‌روند. بدون تردید جامعه‌ای که در آن افراد نسبت به یکدیگر بی‌تفاوت نباشند، از ظرفیت بالاتری برای اصلاح خطاها و کاهش آسیب‌های اجتماعی برخوردار است، با این وجود، شیوه انجام این فریضه به اندازه اصل آن اهمیت دارد. امر به معروف، پیش از آنکه با تندی و برخوردهای هیجانی همراه باشد، نیازمند اخلاق، احترام، شناخت شرایط و رعایت کرامت انسانی است. دعوت به خوبی زمانی اثرگذار خواهد بود که از سر محبت، خیرخواهی و با زبانی نرم و منطقی انجام شود. تحقیر، توهین، برچسب‌زنی و رفتارهای خشن نه تنها تأثیری در اصلاح رفتارها ندارد، بلکه ممکن است به مقاومت و شکاف اجتماعی بیشتر منجر شود، اتفاق ناخوشایندی که طی سال‌های اخیر، دامن جامعه را فراگرفته و چونان سیلابی مخرب، روزبه روز در حال گسترش می‌باشد.واقعیت این است که امروز امر به معروف و نهی از منکر در جامعه ما با چالش‌هایی جدی روبه‌رو شده، بسیاری از افراد، اگرچه در دل نسبت به برخی ناهنجاری‌ها ناراضی هستند، اما جرأت تذکر دادن ندارند. نگرانی از واکنش‌های تند، احتمال درگیری، نبود حمایت اجتماعی و حتی ترس از متهم شدن به دخالت در امور دیگران، سبب شده بسیاری از دغدغه‌مندان سکوت را بر مسئولیت‌پذیری ترجیح دهند.از سوی دیگر، گاه برداشت‌های نادرست و رفتارهای سلیقه‌ای نیز به این فریضه آسیب زده، هنگامی که امر به معروف تنها به برخی مصادیق محدود شود و جامعه نسبت به منکراتی همچون دروغ، افترا،  فساد اداری، بی‌عدالتی، تضییع حقوق مردم، کم‌کاری، رانت‌خواری، اختلاس و در کل بداخلاقی‌های اجتماعی بی‌تفاوت باشیم، طبیعی است که جامعه نسبت به این اصل مهم دینی دچار بدفهمی شود. امر به معروف، مطالبه همه خوبی‌ها و نهی از منکر، مقابله با همه زشتی‌ها از رفتار فردی گرفته تا مسئولیت‌پذیری مدیران و کارگزاران می‌باشد.بی‌شک احیای این فریضه نیازمند بازتعریف آن متناسب با اقتضائات امروز جامعه است. آموزش مهارت گفت‌وگو، تقویت فرهنگ نقدپذیری، ترویج روحیه خیرخواهی، حمایت قانونی از آمران به معروف و ناهیان از منکر و پرهیز از افراط و تفریط، می‌تواند زمینه بازگشت این مسئولیت اجتماعی را فراهم کند.جامعه‌ای که افراد آن تنها تماشاگر باشند و در برابر خطاها سکوت کنند، بتدریج نسبت به منکرها بی‌حس می‌شود، اما جامعه‌ای که اعضایش با رعایت احترام و اخلاق، یکدیگر را به خوبی‌ها دعوت کرده و از آسیب‌ها برحذر دارند، مسیر اصلاح و تعالی را با اطمینان بیشتری طی خواهد کرد.امر به معروف و نهی از منکر در واقع بیش از آنکه ابزار مچ‌گیری و تقابل باشد، تجلی دلسوزی برای انسان و جامعه است، فریضه‌ای که اگر درست فهمیده و سنجیده اجرا شود، می‌تواند سرمایه اجتماعی را تقویت کرده و زمینه‌ساز گسترش مسئولیت‌پذیری، عدالت و همبستگی در جامعه باشد.اگر بخواهیم روح حاکم بر نهضت عاشورا را در یک عبارت خلاصه کنیم، باید از مسئولیت‌پذیری اجتماعی سخن بگوییم. سیدالشهدا(ع) با قیام خود نشان داد که بی‌تفاوتی در برابر منکر و چشم‌پوشی از حقیقت، جامعه را به ورطه سقوط می‌کشاند و اصلاح، نیازمند حضور آگاهانه و شجاعانه مردم است.عاشورا در حقیقت روایت انتخاب میان سکوت و مسئولیت می‌باشد. درس بزرگی که از کربلا به یادگار مانده، این است که حفظ ارزش‌ها و مقابله با ناهنجاری‌ها هزینه دارد، اما نه به اندازه هزینه‌ای که بی‌تفاوتی و چشم‌پوشی بر جامعه تحمیل می‌کند.

(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق  ۰۹۱۵۷۲۴۸۲۸۹  ارسال بفرمایید)