قاسمی – این روزها به بهانه‌ی کم‌آبی، یک خبر نگران‌کننده دهان‌به‌دهان می‌چرخد: اینکه متولیان امر می‌گوید آب برخی روستاها باید هفته‌ای چند روز قطع شود. کم‌آبی واقعیت تلخی است و کسی منکر فشار منابع نیست؛ اما سؤال ساده و جدی اینجاست: چرا اولین و ساده‌ترین راه‌حل، همیشه «قطع آب روستاست»؟ چرا نسخه‌ی مدیریت بحران، باید از جایی شروع شود که کمترین توان تحمل و کمترین سهم از مصرفِ لوکس را دارد؟روستایی یعنی همان قشر زحمت‌کشی که با دست‌هایش زمین را زنده نگه می‌دارد، دام را می‌چراند، و بار تولید را به دوش می‌کشد. قطع چندروزه‌ی آب برای او فقط «کمی سختی» نیست؛ یعنی اختلال در زندگی روزمره، بهداشت خانواده، نگهداری دام، کار کشاورزی، و حتی امنیت روانی. در گرمای تابستان، آب برای روستا «امکان زندگی» است، نه یک خدمت قابل تعویق. اگر مدیریت، اول از همه به سراغ قطع آب روستا می‌رود، این پیام را منتقل می‌کند که عدالت در تقسیم سختی‌ها جدی گرفته نشده است.اما واقعاً راه دیگری وجود ندارد؟ اتفاقاً وجود دارد؛ و اتفاقاً جلوی چشم ماست. در همان روستاها و حوالی‌شان، باغ‌ویلاهایی هستند که در تابستان‌ها بالاترین مصارف آب شرب را دارند: آبی که باید برای شرب و نیازهای ضروری مردم باشد، گاهی صرف پر کردن استخر، آبیاری فضای سبز پرمصرف، و مصرف‌های غیرضروری می‌شود. طنز تلخ ماجرا اینجاست که بسیاری از همین باغ‌ویلاها کنتور دارند؛ یعنی مصرف‌شان قابل رصد است، قابل محاسبه است، و قابل مدیریت است. پس چرا به جای بستن شیر آب روستا، سراغ «مدیریت مصرفِ پرمصرف‌ها» نمی‌رویم؟
متولیان می‌تواند و باید دقیق‌تر عمل کند: قرائت منظم کنتورها، تعریف پلکان‌های سخت‌گیرانه برای مصرف بالا، اخطار و جریمه‌ی واقعی برای بدمصرف‌ها، محدودیت فصلی برای مصارف غیرشرب، و حتی قطع موقت انشعاب‌های متخلف، همه ابزارهایی است که در چارچوب مدیریت مصرف قابل اجراست. تازه اگر تصمیم جدی باشد، راهکار روشن‌تر هم هست: مثل بسیاری از استان‌ها، باغ‌ویلاها و مشترکان پرمصرف به کنتور هوشمند مجهز شوند تا کنترل از حالت «خواهش و تذکر» خارج و تبدیل به «قانون و اجرا» شود. سیاست درست در بحران کم‌آبی، این نیست که آسان‌ترین گروه برای فشار را انتخاب کنیم؛ سیاست درست این است که فشار را عادلانه توزیع کنیم و اول سراغ نقاط اتلاف و مصرف غیرضروری برویم. قطع آب روستا به خاطر چند باغ‌ویلا، شبیه این است که برای مهار ترافیک، خیابان اصلی شهر را ببندیم اما راه‌بندانی که عمده مشکل را ایجاد کرده‌اند دست‌نخورده بمانند. نتیجه‌اش هم روشن است: بی‌اعتمادی، نارضایتی، و احساس دیده‌نشدن؛ چیزی که سرمایه اجتماعی را در همین شرایط سخت فرسوده‌تر می‌کند. و حرف آخر اینکه کم‌آبی با تصمیم‌های سخت حل می‌شود، اما تصمیم سخت الزاماً تصمیم «عادلانه» نیست. اگر قرار است آب مدیریت شود، مدیریت باید از پرمصرف‌ها شروع شود، از مصرف‌های لوکس، از جایی که کنترلش هم ممکن است و هم اثرگذار. مردم روستا حق دارند بپرسند: چرا به جای کنترل باغ‌ویلاهای پرمصرف با کنتور و کنتور هوشمند، آبِ شربِ یک روستا باید برنامه‌ریزی‌شده قطع شود؟ پاسخ این سؤال، فقط یک پاسخ فنی نیست؛ آزمون عدالت و عقلانیت مدیریتی است.
