کاری – به مناسبت روز جهانی خاک (۱۴ آذر ماه)، علیرضا نصرآبادی، مدیرکل منابع طبیعی خراسان جنوبی، با اشاره به اهمیت حیاتی خاک در امنیت غذایی و توسعه پایدار استان، وضعیت خاک خراسان جنوبی را بحرانی اما قابل مدیریت ارزیابی کرد و بر ضرورت اقدامات عملی، علمی و پایدار برای حفاظت خاک تأکید کرد.
خاک خراسان جنوبی
در معرض خطر شدید
نصرآبادی با بیان اینکه خشکسالی‌های چندساله، کاهش بارش‌ها و افت منابع آب سطحی و زیرزمینی باعث شوری، قلیائیت و ایجاد لایه‌های سخت در قشرهای زیرسطحی خاک شده است؛ اضافه کرد: رشد عمقی ریشه گیاهان و درختان را محدود می‌کند.
وی افزود: «سخت شدن لایه سطحی خاک، از بین رفتن افق سطحی و کاهش پوشش گیاهی، روند فرسایش بادی را تشدید می‌کند. این فرآیند ضمن از بین بردن خاک مرغوب سطحی، باعث انتقال گرد و غبار و املاح به مناطق دیگر می‌شود و امنیت غذایی و محیط‌زیست را تهدید می‌کند.»
تأثیر خشکسالی و کم‌آبی بر حاصلخیزی خاک
مدیرکل منابع طبیعی گفت: «افت منابع آب زیرزمینی و کاهش بارش‌های سال‌های اخیر باعث کاهش شستشوی طبیعی خاک شده و شوری آن را تشدید کرده است. بسیاری از سیستم‌های آبیاری هنوز غرقابی هستند و استفاده از آب با کیفیت پایین، باعث افزایش قلیائیت خاک و کاهش حاصلخیزی می‌شود.»وی افزود: «تبخیر بالای سطح خاک نیز مزید بر علت شده و فشار بر کشاورزی و تولید محصولات استراتژیک استان را افزایش داده است.»
فرسایش خاک و ریزگردها؛
تهدید مناطق کویری
نصرآبادی به شهرستان‌های نهبندان، خوسف و طبس اشاره کرد: «این مناطق به دلیل نزدیکی به کویرهای مرکزی و لوت بیشترین آسیب را از فرسایش بادی و آبی می‌بینند. افزایش دما، کاهش بارش و وزش بادهای شدید، بافت خاک را شکننده کرده و فرسایش را تشدید می‌کند.» او ادامه داد: «تخریب بافت خاک و کاهش پوشش گیاهی باعث فعال شدن کانون‌های ریزگرد و انتقال گرد و غبار به مناطق دیگر استان و حتی فراتر از آن می‌شود که تبعات اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی گسترده‌ای دارد.»
شوری خاک؛
دلایل و راهکارهای مقابله
نصرآبادی دلایل اصلی شوری خاک در جنوب استان را کاهش بارش، افت منابع آب و تبخیر بالا عنوان کرد و گفت: «راهکارهای علمی و عملی شامل اصلاح سیستم‌های آبیاری، استفاده از کودهای مناسب برای اصلاح خاک، اجرای کشاورزی حفاظتی، افزایش پوشش گیاهی و ایجاد بادشکن‌های زنده و غیرزنده است.» وی افزود: «مدیریت صحیح شوری خاک می‌تواند بازده کشاورزی را افزایش دهد و جلوی گسترش مناطق غیرقابل بهره‌برداری را بگیرد.»
خاک خراسان جنوبی
و محصولات استراتژیک
مدیرکل منابع طبیعی درباره موفقیت استان در تولید زعفران، زرشک، عناب و زیتون گفت: «سازگاری این گونه‌ها با کم‌آبی و ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک، عامل اصلی توسعه آنها است. با این حال، تغییرات اقلیمی و کاهش بارش‌ها می‌تواند کیفیت و کمیت محصولات را تحت تأثیر قرار دهد.»وی تاکید کرد: «پایش مستمر کیفیت خاک و مدیریت علمی منابع، کلید پایداری تولید محصولات استراتژیک استان است.»
مقابله با بیابان‌زایی و حفاظت پوشش گیاهی
نصرآبادی اقدامات استان را در حوزه مقابله با بیابان‌زایی این‌گونه تشریح کرد: حفاظت از پوشش گیاهی طبیعی مراتع و جنگل‌ها، مدیریت چرای دام و توسعه گونه‌های مقاوم با اقلیم استان، اجرای پروژه‌های نهال‌کاری، مالچ‌پاشی و تثبیت روان‌ریزها، مدیریت طرح‌های عمرانی و جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی در مسیر پروژه‌هااو افزود: «این اقدامات نه تنها جلوی گسترش بیابان‌زایی را می‌گیرد، بلکه به حفظ خاک سطحی و کاهش ریزگردها کمک می‌کند.»
مدیرکل منابع طبیعی با اشاره به فشار فعالیت‌های معدنی گفت: «هرگونه معدنکاری و توسعه معادن، خصوصاً دپوی باطله، مسیرهای دسترسی متعدد و معدنکاری روزمینی، فشار بیشتری بر خاک و پوشش گیاهی وارد می‌کند. رعایت قوانین محیط‌زیستی، احیای معادن و مدیریت باطله‌ها الزامی است تا آسیب‌ها کاهش یابد.»
کمبود مواد آلی و نقش کشاورزان
نصرآبادی کمبود مواد آلی در خاک‌های سبک استان را مشکل جدی عنوان کرد و افزود: «استفاده صحیح و به‌موقع از کود و سم، اجرای کشاورزی حفاظتی و بهره‌گیری از سیستم‌های نوین آبیاری می‌تواند مواد آلی خاک را افزایش دهد. کشاورزان نقش محوری در تحقق این اهداف دارند.» وی در مورد ریزگردها گفت: «تخریب بافت خاک و کاهش پوشش گیاهی موجب فعال شدن کانون‌های ریزگرد در نهبندان، شوسف، ده‌سلم و خور شده است. بازسازی پوشش گیاهی، تثبیت خاک با مالچ و نهال‌کاری، اقدامات ضروری برای کاهش آثار ریزگردهاست.»
توصیه نهایی مدیرکل منابع طبیعی
نصرآبادی در پایان تاکید کرد: «به مناسبت روز جهانی خاک، همه مسئولان، کشاورزان و مردم باید حفاظت از خاک، اجرای کشاورزی حفاظتی و استفاده صحیح از کود و سم را در اولویت قرار دهند
