جم – خراسان جنوبی که همواره به عنوان استانی مرزی و دروازه تجارت با افغانستان شناخته می‌شود، در سال ۱۴۰۵ توانسته است رکوردهای تازه‌ای در کارنامه تجارت خارجی خود به ثبت برساند. بررسی آمارهای ارائه‌شده از سوی رئیس اتاق بازرگانی بیرجند و مدیرکل گمرک استان از رشد خیره‌کننده ۵۱ درصدی ارزش صادرات و جهش بی‌سابقه ۱۸۶ درصدی واردات طی دو ماه ابتدایی سال خبر می‌دهد. این ارقام که فراتر از پیش‌بینی‌های معمول است، تصویری از تحرک بی‌سابقه در شرق ایران ترسیم می‌کند.
رشد کمی و کیفی صادرات؛ از شمش آهن تا تخم‌مرغ
بر اساس اعلام علی کوه‌گرد، مدیرکل گمرک خراسان جنوبی، ارزش صادرات استان در این مدت به ۹۴ میلیون و ۴۲۴ هزار دلار رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۱ درصد رشد داشته است. نکته قابل توجه، جهش ۸۱ درصدی وزن کالاهای صادراتی به ۵۲۵ هزار تن است؛ رقمی که نشان می‌دهد نه تنها ارزش، بلکه حجم واقعی تجارت افزایش یافته است. محصولاتی نظیر شمش آهن، سیمان، هیدروکربن، قیر و حتی تخم‌مرغ، سبد صادراتی استان را تشکیل می‌دهند که عمدتاً راهی بازارهای افغانستان، پاکستان، عراق و ترکیه شده‌اند.
ورود کالاهای راهبردی در برابر خروج مواد خام؟
اما روی دیگر سکه، جهش عجیب واردات است. ارزش واردات استان با رشد ۱۸۶ درصدی به ۴ میلیون و ۷۴۸ هزار دلار رسیده است. اگرچه وزن واردات (۲,۶۳۶ تن) رشد ۱۹ درصدی دارد، اما افزایش شش‌برابری ارزش نسبت به وزن، نشان از تغییر ترکیب واردات به سمت کالاهای با ارزش افزوده بالاتر دارد. برنج، کنجد، پنل‌ها و اینورترهای خورشیدی، دستگاه‌های معدنی و حبوبات، عمده اقلام وارداتی از کشورهای پاکستان، چین و ازبکستان هستند. این پرسش مطرح می‌شود که آیا استان به سمت واردات کالاهای سرمایه‌ای و واسطه‌ای حرکت کرده است یا پایه‌های مصرفی همچنان غالب است؟
خامه‌زر، رئیس اتاق بازرگانی بیرجند، نقش گمرکات بیرجند، ماهیرود و بازارچه مرزی ماهیرود را به عنوان «شاهراه‌های تجاری شرق کشور» تعیین‌کننده توصیف کرده است. با توجه به مرز ۳۳۱ کیلومتری خراسان جنوبی با افغانستان، این استان به یکی از نقاط طلایی ترانزیت و صادرات مجدد تبدیل شده است. به نظر می‌رسد بهبود زیرساخت‌های لجستیکی و ثبات نسبی در بازارهای هدف، دو علت اصلی این رشد چشمگیر باشند.
در حالی که مدیران استانی از تداوم این روند ابراز امیدواری می‌کنند، تحلیل‌گران اقتصادی به دو نکته اشاره دارند: اول، رشد ۸۱ درصدی وزنی صادرات نویدبخش جهش تولید در استان است. دوم، رشد ۱۸۶ درصدی واردات نیازمند نظارت دقیق است تا مبادا تراز تجاری استان که همچنان مثبت است (صادرات ۹۴ میلیون دلار در برابر واردات ۴.۷ میلیون دلار) در ماه‌های آینده دچار اختلال شود. آنچه مسلم است، استان این روزها به کانون توجه تجار شرق ایران تبدیل شده است.
