دادرس مقدم – برای اهالی بیرجند، اسکلت فلزی هتل کویر در ورودی شهر، سال‌هاست که چیزی فراتر از یک ساختمان نیمه‌کاره است. این اسکلت زنگ‌زده به نمادی زنده از وعده‌های رنگارنگ و ناتمام تبدیل شده؛ وعده‌هایی که هر بار با سفر یک مدیر کشوری یا استانی جان می‌گرفت و دوباره با رفتن او به خواب عمیق فرو می‌رفت.
وقتی حراج هویت شهری در مزایده ظاهر شد
اما این بار، قرار نبود فقط یک وعده دیگر تکرار شود. چند هفته پیش، خبری منتشر شد که تمام خطوط قرمز را جابجا کرد: آگهی مزایده فروش «آهن‌آلات و ضایعات» هتل کویر در رسانه‌ها دیده می‌شد. یعنی بعد از سه دهه انتظار، قرار نبود هتلی ساخته شود، نه حتی بنایی برای تغییر کاربری؛ فقط یک انبوه قراضه که باید بار کامیون‌ها شود و برای همیشه از حافظه بصری شهر پاک گردد.
ترمز دستی در لحظه بازگشایی پاکت‌ها
اما درست در لحظه‌ای که پاکت‌های مزایده آماده بازگشایی بود، نماینده مردم نهبندان و سربیشه به همراه استاندار خراسان جنوبی، ترمز دستی این قطار شتابزده را کشیدند. گزارشی که می‌خوانید، روایت کامل این نجات لحظه آخری است؛ از روزهای نخست کلنگ‌زنی هتل تا پشت‌پرده‌های توافقی که مانع از حراج هویت یک شهر شد.
تولد پروژه‌ای با طالع نحس
داستان هتل کویر از سال ۱۳۷۲ آغاز می‌شود، زمانی که کلنگ ساخت یک هتل چهارستاره را در بهترین نقطه ورودی شهر بیرجند بر زمین زده می شود . قرار بود نام این هتل «ستاره کویر» باشد، اما عمر این ستاره چندان دراز نبود. تا سال ۱۳۷۶، عملاً پیشرفت چشمگیری حاصل نشد و پروژه با ۵۴۰۰ متر سازه سفت‌کاری‌شده، تعطیل شد. در واقع، اولین مرگ نمادین این پروژه پیش از تولدش رقم خورد.
امیدی که دوباره سر برآورد
اما با استان شدن خراسان جنوبی، نفس تازه‌ای به کالبد نیمه‌جان این هتل دمیده شد. شرکت سرمایه‌گذاری ایرانگردی و جهانگردی که وابسته به سازمان بازنشستگی کشوری و تأمین اجتماعی است، هتل را خریداری کرد. قرار شد هتل نه فقط چهار ستاره، بلکه پنج ستاره شود. مساحت بنا از ۵۴۰۰ متر به ۱۳۱۸۵ متر رسید، کد ارتفاعی از ۱۸ به ۲۹ متر ارتقا یافت تا «رستوران بام شهر» در طبقه هفتم ساخته شود و مقرر گردید ۱۰۰ اتاق و ۲۰۰ تخت در آن ایجاد شود. اهالی بیرجند نفس راحتی کشیدند؛ شاید این بار اوضاع فرق کند. اما اشتباه می‌کردند.
کاروان وعده‌هایی که هیچگاه به مقصد نرسید
در طول دو دهه بعد، هتل کویر به مقصد ثابت سفرهای مسئولان تبدیل شد؛ سفرهایی که خروجی‌شان چیزی جز قول و قرار نبود. اسفند سال ۱۳۹۴، مدیرعامل هلدینگ رفاه و گردشگری سازمان تأمین اجتماعی از پروژه بازدید کرد و قول مساعد برای تکمیل طرح داد. در چهارم آبان سال ۱۴۰۰، استاندار وقت در دیدار با مدیر هلدینگ رفاه، خواستار سرمایه‌گذاری جدی شد. بهمن ماه سال ۱۴۰۱، معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، «تعیین تکلیف هتل کویر به عنوان یک اثر تاریخی» را یکی از اهداف سفرش به بیرجند اعلام کرد. تیرماه سال ۱۴۰۲ نیز نشستی با حضور نمایندگان شرکت توسعه ایرانگردی و جهانگردی برگزار شد و معاون عمرانی استاندار خواستار تعیین تکلیف فوری شد. اما هیچکدام از این وعده‌ها به سرانجام نرسید. انگار هر بار، با خروج مسئولان از استان، پرونده هتل کویر نیز در میان انبوه پرونده‌های روی میز، گم می‌شد.
سه مانعی که یک هتل را به گورستان آهن تبدیل کرد
سؤال این است: چرا هیچکدام از این تلاش‌ها نتیجه نداد؟ بر اساس مستندات موجود و اظهارات مسئولان وقت، سه مانع اصلی بر سر راه تکمیل هتل وجود داشت. نخست، عدم توجیه اقتصادی. خود شرکت سرمایه‌گذار در جلسات رسمی اعلام کرد که «تکمیل پروژه دیگر توجیه اقتصادی ندارد». هزینه بازسازی اسکلت فرسوده، مقاوم‌سازی در برابر زلزله با توجه به موقعیت استان در منطقه زلزله‌خیز، و تکمیل تأسیسات، رقمی بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیارد تومان برآورد می‌شد که با نرخ بازگشت سرمایه تناقض داشت. مانع دوم، تأمین نشدن تسهیلات بانکی بود. با وجود وعده‌های مکرر معاون اقتصادی وقت استاندار مبنی بر حمایت از پروژه و حتی تهدید بانک‌های خصوصی، هیچ بانکی حاضر به پرداخت تسهیلات کلان به این پروژه نشد. بانک رفاه کارگران نیز به عنوان بانک وابسته به وزارت رفاه، با وجود کاهش بدهی‌های خود از ۸۸ هزار میلیارد تومان به زیر ۱۰ هزار میلیارد، نتوانست یا نخواست در این پروژه سرمایه‌گذاری کند. و مانع سوم، خلأ نظارت مدیریت شهری و استانی بود. شهرداری بیرجند با وجود ابراز علاقه شورای شهر برای تملک هتل و تبدیل آن به فضای عمومی و تفریحی، هرگز لایحه رسمی به شورا ارائه نداد. در سطح استانی نیز، پس از هر وعده، پیگیری‌ها رها می‌شد و پرونده به بایگانی می‌رفت. نتیجه این سه مانع، سکون و سکوتی بود که نزدیک بود به یک فاجعه ختم شود.
هشداری که به فراموشی سپرده شد
مدیرکل وقت میراث فرهنگی استان اواخر سال ۱۴۰۱ هشدار داده بود که «سازه هتل کویر بعد از گذشت سال‌ها دچار فرسایش شده و در صورت ورود سرمایه‌گذار جدید، یا باید کلاً جمع‌آوری شود یا به صورت اساسی تقویت شود». این هشدار که می‌توانست آغاز یک اقدام پیشگیرانه باشد، بی‌پاسخ ماند. همچنین او اعلام کرده بود که آمادگی دارد با وزارتخانه برای «تغییر کاربری» به ترکیبی از کاربری‌های تجاری، تفریحی و خدماتی رایزنی کند، اما سرمایه‌گذاری برای این کار ورود نکرد.
تصمیم شتابزده فروش؛ پایان خط برای یک رویای سه‌دهه‌ای
در چنین فضایی، یعنی پس از ماه‌ها بلاتکلیفی و عدم موفقیت در فروش پروژه به عنوان یک بنای قابل احیا، شرکت سرمایه‌گذاری ایرانگردی و جهانگردی به این نتیجه رسید که تنها دارایی با ارزش این پروژه، «آهن‌آلات و ضایعات فلزی» اسکلت آن است. در اقدامی که بسیاری آن را «شتابزده» و «غیرشفاف» خواندند، آگهی مزایده فروش این ضایعات منتشر شد. باور عمومی این بود که این پایان خط است؛ دیگر نه هتل پنج ستاره‌ای وجود دارد، نه بنایی برای تغییر کاربری، فقط انبوهی قراضه که قرار است بار کامیون‌ها شود و برای همیشه از حافظه بصری شهر پاک گردد.
سه دهه انتظار کشیدیم تا هتل را آهن‌فروشی کنند؟
انتشار این خبر، واکنش تند شهروندان و رسانه‌ها را در پی داشت. یکی از شهروندان بیرجندی که پیش از این در گزارشات گفته بود «از زمانی که فرزندم به دبستان می‌رفت این هتل در حال ساخت بود، الان پسرم دانشگاه را تمام کرده»، این بار با خشم بیشتری واکنش نشان داد و گفت: «یعنی سه دهه انتظار کشیدیم تا در نهایت ببینیم دارند هتل را آهن‌فروشی می‌کنند؟ این توهین به شعور مردم است.»
توجه دیرهنگام اما مؤثر مسئولان
همین تشدید فشار رسانه‌ای بود که باعث شد بالاخره بعد از سال ها مسئولان ورود جدی کنند. درست در لحظه‌ای که پاکت‌های مزایده آماده بازگشایی بود و احتمال می‌رفت فرآیند فروش طی ساعات آینده نهایی شود، دو رکن اصلی قدرت اجرایی و تقنینی استان وارد عمل شدند. استاندار خراسان جنوبی و نماینده مردم نهبندان و سربیشه که رئیس مجمع نمایندگان استان نیز هست، با اجماعی بی‌سابقه، دستور توقف فوری فرآیند مزایده را دریافت کردند.
پاک کردن صورت مسئله
در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار ما، نماینده مردم نهبندان و سربیشه ، نخعی با نقد تند اقدام شرکت سرمایه‌گذاری، آن را «خلاف انتظار مردم» و «غیرقابل قبول» خواند و تأکید کرد: «این پروژه پس از چندین دهه نه‌تنها به سرانجام نرسیده، بلکه اکنون با تخریب اسکلت آن، عملاً صورت مسئله پاک می‌شود، بدون اینکه کوچک‌ترین توجهی به اصل موضوع و رفع مشکلات مردم داشته باشند.» وی با اشاره به مسئولیت خود به عنوان رئیس مجمع نمایندگان استان، هشدار داد که چنین رویکردی اعتماد عمومی را تضعیف می‌کند و گفت: «مردم سال‌هاست از بلاتکلیفی این پروژه متضرر شده‌اند و امروز شاهدیم که به جای ارائه طرح عملیاتی برای اتمام یا کاربری مفید، تنها اسکلت باقی‌مانده را جمع می‌کنند.»
راهکار واقعی می‌خواهیم، نه توجیهات
او خطاب به مسئولان مربوطه گفت: «انتظار صریح من این است که راهکار واقعی ارائه دهید، نه اینکه با جمع‌آوری اسکلت، موضوع را صرفاً از دیدرس خارج کنید. مردم استان چشم انتظار اقدام عملی و شفاف هستند، نه توجیهات اداری و تخریب فیزیکی یک پروژه نیمه‌تمام.»نماینده مردم نهبندان و سربیشه گفت : به دنبال این انتقادات و با ورود خوب استاندار، تماسی فوری و اضطراری بین رئیس مجمع نمایندگان و مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری ایرانگردی و جهانگردی برقرار شد. نخعی در تشریح این رایزنی گفت: «گفت‌وگوی مفصل و صریحی با مدیرعامل محترم شرکت سرمایه‌گذاری ایرانگردی و جهانگردی انجام شد. خوشبختانه پس از بحث و بررسی ابعاد مختلف موضوع، توافقات مناسبی حاصل شد و مسئله در مسیر حل‌وفصل قرار گرفت.» وی با تأکید بر اصول کلیدی این توافق تصریح کرد: «آنچه برای ما اهمیت دارد، حفظ حقوق مردم استان، شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها و جلوگیری از اقداماتی است که بدون در نظر گرفتن مطالبات عمومی انجام شود.»
قدردانی از رویکرد مسئولانه و تأکید بر عزم جمعی
نخعی در بخش دیگری از گفت‌وگو ،از مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری ایرانگردی و جهانگردی بابت «رویکرد مسئولانه و توجه به دغدغه‌های مردم استان» تشکر کرد و ابراز امیدواری نمود که با همکاری و پیگیری مستمر، شاهد تعیین تکلیف نهایی این پروژه قدیمی و بهره‌برداری مناسب از ظرفیت آن به نفع مردم باشند. وی همچنین گفت: «باید از پیگیری استاندار محترم در این خصوص تشکر کرد. با ورود به موقع نماینده عالی دولت و مجمع نمایندگان، جلوی این اتفاق نامیمون گرفته شد.»
تعهد به شفافیت؛ نقطه عطفی در تاریخ این پرونده سیاه
یکی از مهمترین تعهداتی که در این توافق لحاظ شد، اصل «شفافیت» بود. نماینده مردم نهبندان قول داد: «اطمینان می‌دهم که روند اجرای توافقات و اقدامات بعدی را تا حصول نتیجه نهایی با جدیت دنبال خواهم کرد و مردم عزیز استان را در جریان آخرین تحولات قرار خواهم داد.» این تعهد، نقطه عطفی در مقایسه با سه دهه ابهام و بلاتکلیفی گذشته به شمار می‌رود.
چرخه معیوب تصمیم‌گیری؛ از وعده تا تخریب
ماجرای هتل کویر بیرجند، نمایش تمام‌عیار چرخه معیوب تصمیم‌گیری در پروژه‌های ملی بود؛ چرخه‌ای که با وعده آغاز می‌شد، با وعید ادامه می‌یافت، به فراموشی سپرده می‌شد و در نهایت به تخریب می‌انجامید. اما آنچه در روزهای اخیر رقم خورد، یک استثنا بود. ورود به موقع نمایندگان و استاندار نشان داد که «لحظه نود» هنوز فرصت جبران دارد.
پنجره امید دوباره گشوده شد، این بار با چشمانی بیدار
با توقف مزایده فروش آهن‌آلات، اکنون بار دیگر پنجره امید به روی این پروژه گشوده شده است. اما این بار، مردم انتظاری بالاتر از وعده دارند. آنها یا خواهان ارائه یک طرح عملیاتی شفاف با ضمانت اجرایی برای تکمیل هتل هستند، آن هم در صورتی که توجیه اقتصادی احراز شود، یا تغییر کاربری شفاف و قانونی به نفع مردم، مانند تبدیل آن به مجموعه فرهنگی، تفریحی، نمایشگاهی یا درمانی.
«عمل» وعده نهایی به مردم بیرجند
آنچه مسلم است، دیگر هیچ مسئولی نمی‌تواند ادعا کند «از این ماجرا بی‌خبر بوده است». زخم هتل کویر، اگر قرار است التیام یابد، تنها با «عمل» خوب می‌شود، نه با «حراج» و نه با «وعده». افکار عمومی بیرجند، این بار چشم‌ها را بازتر از همیشه به مسیر آینده این پروژه دوخته است.
