زینب بی باک – انجمن علمی واموزشی معلمان جغرافیای استان خراسان جنوبی-  در میان طوفان تحریم‌ها و فشارهای بی‌سابقه چهار دهه اخیر، کمتر تحلیلگری است که بر این واقعیت تاریخی صحه نگذارد: ایران اسلامی به یکی از موفق‌ترین نمونه‌های جهان در «استراتژی بقا و مقاومت» تبدیل شده است. کشوری که نه تنها از فروپاشی مصون ماند، بلکه با تکیه بر منابع محدود داخلی، معادلات قدرت‌های بزرگ را بر هم زد، هزینه‌های سنگینی بر آن‌ها تحمیل کرد و اراده خود را در میدان‌های مختلف به کرسی نشاند. این موفقیت، دستاوردی انکارناپذیر است. اما پرسشی که این روزها ذهن تحلیلگران استراتژیک را مشغول کرده، نه ارزیابی گذشته که ترسیم مسیر آینده است. آیا همان فرمول «مقاومت در برابر ضربه» برای دهه پیشِ رو کافی است، یا زمان گذار به مرحله‌ای جدید فرا رسیده است؟از منظر تحلیل آینده‌نگر، پاسخ روشن است. اگر هدف ما صرفاً «جنگیدن و پیروز شدن در میدان» باشد، مسیر طی‌شده درست بوده است. اما اگر راهبرد اصلی ما «جلوگیری از وقوع جنگ و حذف تهدید از اساس» باشد، باید قبول کنیم که دیگر نمی‌توان تنها بر مقاومت در برابر ضربه تکیه کرد. آنچه امروز نیاز داریم، گذار به مرحله «بی‌اثر کردن توان ضربه‌زنی دشمن» پیش از آنکه ضربه‌ای شکل بگیرد، است.دلیل این ادعا، تحول بنیادین در ماهیت تهدیدهاست. دشمنان ما از تجربیات تلخ خود در برابر مقاومت ایران درس گرفته‌اند و اکنون به جای جنگ‌های کلاسیک، به سمت «جنگ‌های ترکیبی»، «جنگ سایبری» و «جنگ نسل پنجم» حرکت کرده‌اند. هدف این جنگ‌های جدید، پیش از شلیک یک گلوله، زدن به ساختار جامعه، تخریب اقتصاد و مختل کردن شبکه‌های حیاتی است. اگر ما همچنان بر «قدرت نظامی فیزیکی» به عنوان تنها بازوی بازدارنده تمرکز کنیم، در برابر حملات غیرفیزیکی -مثل حملات سایبری به زیرساخت‌های انرژی یا جنگ روایت‌ها برای تخریب اعتماد اجتماعی- به شدت آسیب‌پذیر خواهیم بود.

موفقیت بزرگ ما در میدان‌های کلاسیک، نباید ما را از خلأهای راهبردی در جنگ‌های نوین غافل کند.تفاوت ظریف اما سرنوشت‌سازی نیز میان «هزینه جنگ» و «جایزه جنگ» برای دشمن وجود دارد. در گذشته، استراتژی ایران بر این مبنا بود که هزینه حمله مستقیم را چنان بالا ببرد که جنگ غیرعقلانی شود. این تاکتیک جواب داد. اما استراتژی آینده باید یک گام فراتر برود: نه تنها هزینه جنگ بالا باشد، بلکه «جایزه جنگ» برای دشمن به صفر برسد. اگر دشمن محاسبه کند که با جنگ می‌تواند شبکه برق یا زنجیره دارویی کشور را مختل کند، همچنان انگیزه خواهد داشت. اما اگر ما چنان «تاب‌آوری سیستمی» در انرژی، ارتباطات، غذا و دارو ایجاد کنیم که حتی در صورت وقوع جنگ، هیچ نقطه فروپاشی‌ای برای بهره‌برداری دشمن وجود نداشته باشد، آنگاه او یقین می‌کند که از جنگ هیچ سودی نخواهد برد. این همان تفاوت میان «مقاومت شجاعانه» و «بازدارندگی هوشمند» است.سومین محور این گذار، حرکت از «بازدارندگی تدافعی» به «بازدارندگی فعال» است. ما سال‌ها با نشان دادن توان موشکی خود، دشمن را از حمله مستقیم بازداشته‌ایم. اما برای جلوگیری از جنگ‌های آینده، باید توانایی‌های تکنولوژیک را چنان ارتقا دهیم که دشمن را در همان مرحله «برنامه‌ریزی برای حمله» متوقف کنیم. توانایی شناسایی و از کار انداختن مراکز فرماندهی دشمن از فواصل دور، تقویت جنگ الکترونیک، و بهره‌گیری از هوش مصنوعی برای پیش‌بینی و خنثی‌سازی تهدیدها، نمونه‌هایی از این بازدارندگی فعال هستند. در چنین وضعیتی، دشمن دیگر نه به دلیل ترس از تلافی، که به دلیل ناتوانی در اجرای حمله، از میدان خارج می‌شود.جمع‌بندی سخن آنکه ایران در «مبارزه و مقاومت» عالی عمل کرده است. اما اگر واقعاً می‌خواهیم از وقوع جنگ جلوگیری کنیم، نباید صرفاً برای «شکست دادن دشمن در جنگ» آماده باشیم؛ باید برای «غیرممکن کردن جنگ برای دشمن» آماده شویم. این یعنی گذار از وضعیتی که «می‌تواند با ضربه دشمن دوام بیاورد» به کشوری که سیستم‌های خود را چنان هوشمند کرده که دشمن حتی برای تصور جنگ، دچار شکست محاسباتی شود. گذار از مقاومت با شجاعت به بازدارندگی با تکنولوژی و هوشمندی استراتژیک. پاسخ به این پرسش که آیا جرأت این تحول را داریم، مرز میان «بقا» و «اقتدار» را در دهه پیشِ رو تعیین خواهد کرد.