نسرین کاری – پنجاه و یک سال از روزی می‌گذرد که نخستین دانشجویان وارد مجتمع آموزش عالی بیرجند شدند؛ مجموعه‌ای که بعدها به دانشگاه بیرجند تبدیل شد و امروز نه تنها بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین مرکز آموزش عالی خراسان جنوبی، بلکه یکی از مهم‌ترین مراکز علمی شرق کشور به شمار می‌رود.در نشست خبری هیئت رئیسه دانشگاه بیرجند به مناسبت پنجاه و یکمین سالگرد تأسیس این دانشگاه، آنچه بیش از همه به چشم می‌آمد، تلاش برای ترسیم تصویری از آینده بود؛ آینده‌ای که در آن دانشگاه تنها محل آموزش نیست، بلکه قرار است به مرکز حل مسائل استان، قطب فناوری شرق کشور و حلقه اتصال علم، صنعت و جامعه تبدیل شود.
شوکتیه؛ ریشه‌ای که هنوز زنده است
رئیس دانشگاه بیرجند سخنان خود را با بازگشت به بیش از یک قرن پیش آغاز کرد؛ به مدرسه شوکتیه، نماد آموزش نوین شرق ایران. دکتر احمد خامسان معتقد است دانشگاه بیرجند بدون شناخت ریشه‌های خود قابل تعریف نیست . وی با بیان اینکه شوکتیه تنها یک مدرسه نبود؛ یک جریان فرهنگی و علمی بود که چهره‌های بزرگی را به کشور معرفی کرد، ادامه داد: امروز دانشگاه بیرجند ادامه همان مسیر است و تلاش می‌کند رسالت تاریخی خود را در توسعه علمی منطقه ادامه دهد.به گفته وی، دانشگاه بیرجند از سال ۱۳۵۶ فعالیت رسمی خود را آغاز کرده و اکنون با ۳۵۲ عضو هیئت علمی، بیش از ۹ هزار دانشجو و صدها پژوهشگر داخلی و خارجی به یکی از سرمایه‌های علمی شرق کشور تبدیل شده است.
دانشگاه سبز در قلب کویر
یکی از بخش‌های قابل توجه سخنان رئیس دانشگاه، مربوط به مدیریت منابع آب و انرژی بود.
خامسان از اجرای آبیاری قطره‌ای در ۱۵۴ هکتار از اراضی دانشگاه، انتقال آب تصفیه‌شده برای فضای سبز و توسعه نیروگاه خورشیدی دانشگاه سخن گفت. به گفته وی امروز ظرفیت نیروگاه خورشیدی دانشگاه به ۴۵۰ کیلووات رسیده و برنامه افزایش آن تا یک مگاوات نیز در دستور کار قرار دارد.
این اقدامات سبب شده دانشگاه بیرجند در میان دانشگاه‌های پیشرو کشور در حوزه انرژی‌های پاک قرار گیرد؛ موضوعی که برای استانی خشک و کم‌آب مانند خراسان جنوبی اهمیت ویژه‌ای دارد.
خامسان از دانشگاهی سخن می‌گوید که می‌خواهد در افق ۱۴۰۸ به مرجع علمی توسعه پایدار منطقه‌ای و ملی تبدیل شود؛ دانشگاهی که شعار «از شوکتیه تا شکوفایی» را نه یک عبارت تبلیغاتی، بلکه یک برنامه عملیاتی می‌داند.
۱۹ پروژه برای ورود به نیم‌قرن دوم
رئیس دانشگاه بیرجند با بیان اینکه همزمان با پنجاه و یکمین سالگرد تأسیس دانشگاه، ۱۹ پروژه عمرانی، آموزشی، فرهنگی و رفاهی نیز در حال آماده‌سازی برای بهره‌برداری است، یادآور شد: از دانشکده هنر و خوابگاه دخترانه صدف گرفته تا مرکز اسناد و مفاخر شرق کشور، بازارچه فناوری، مجتمع رفاهی باغ امیرآباد و توسعه خوابگاه‌های متأهلی.
خامسان عنوان کرد: بیش از ۲۵۰ میلیارد تومان طی دو سال اخیر برای پروژه‌های عمرانی هزینه شده و اعتبارات عمرانی دانشگاه نسبت به سال ۱۴۰۰ بیش از ۴۸۰ درصد رشد داشته است.
در کنار این طرح‌ها، توسعه مدارس شوکتی دانشگاه بیرجند نیز نشان می‌دهد این مجموعه به دنبال ایفای نقش در تمام زنجیره آموزش، از پیش‌دبستانی تا تحصیلات تکمیلی است.
دانشگاهی که برای زرشک، زعفران و کم‌آبی نسخه علمی می‌نویسد
یکی از مهم‌ترین محورهای نشست، تغییر رویکرد دانشگاه از آموزش سنتی به آموزش مسئله‌محور بود.محمدحسن سیاری زهان، معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه، معتقد است دانشگاه باید متناسب با نیازهای واقعی استان رشته تعریف کند.او با اشاره به راه‌اندازی رشته‌های جدید در مقاطع دکتری و کارشناسی ارشد گفت:خراسان جنوبی ظرفیت‌های منحصربه‌فردی در حوزه کشاورزی، باغبانی و محصولات استراتژیک دارد. به همین دلیل رشته‌هایی مانند دکترای ژنتیک و به‌نژادی گیاهی، علوم و مهندسی باغبانی با گرایش فیزیولوژی تولید و پس از برداشت گیاهان باغی، بیماری‌شناسی گیاهی و علوم و مهندسی آب راه‌اندازی شده‌اند.
به اعتقاد او، دانشگاه زمانی موفق است که بتواند برای مسائل استان راه‌حل ارائه کند؛ از کم‌آبی و خشکسالی گرفته تا افزایش بهره‌وری محصولات کشاورزی و حفاظت از میراث فرهنگی.
راه‌اندازی چهار رشته کارشناسی ارشد صنایع دستی نیز در همین راستا صورت گرفته است؛ اقدامی که می‌تواند به احیای ظرفیت‌های تاریخی و هنری استان کمک کند.سیاری زهان همچنین از رشد جذب اعضای هیئت علمی خبر داد و گفت دانشگاه در سال‌های اخیر روند مثبتی در تقویت سرمایه انسانی خود داشته است.
پژوهش از کتابخانه بیرون آمده است
اگر روزگاری پژوهش در دانشگاه‌ها تنها به انتشار مقاله محدود می‌شد، امروز مسئولان دانشگاه بیرجند از رویکردی متفاوت سخن می‌گویند.مرضیه ثاقب‌جو، معاون پژوهشی، فناوری و نوآوری دانشگاه، معتقد است دانشگاه باید در متن زندگی مردم و اقتصاد استان حضور داشته باشد.
او از افزایش سقف پژوهانه اعضای هیئت علمی از ۶۰ میلیون تومان به ۱۵۰ میلیون تومان خبر می‌دهد و می‌گوید: «حق‌التشویق فعالیت‌های پژوهشی نیز تا هفت برابر افزایش یافته است. هدف ما ایجاد انگیزه برای پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور است.»
اما شاید مهم‌ترین بخش سخنان او به ارتباط دانشگاه با صنعت مربوط می‌شود؛ جایی که حجم قراردادهای ارتباط با صنعت و جامعه به حدود ۵۰ میلیارد تومان رسیده است.
به گفته ثاقب‌جو، تعداد نشریات دارای رتبه «الف» دانشگاه از چهار عنوان به ۱۰ عنوان افزایش یافته و تعداد نشریات بین‌المللی نمایه شده در اسکوپوس نیز رو به رشد است.
او آینده دانشگاه را در توسعه زیست‌بوم نوآوری می‌بیند؛ جایی که پردیس علم و فناوری، بازارچه رویش، مراکز رشد و شرکت‌های دانش‌بنیان قرار است حلقه اتصال دانشگاه با اقتصاد دانش‌بنیان باشند.
دانشگاه بیرجند تنها به آموزش و پژوهش محدود نشده است
محمدحسین سالاری‌فر، معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه، از برنامه‌هایی سخن گفت که هدف آن‌ها نزدیک‌تر شدن دانشگاه به جامعه است. وی یادآور شد: برگزاری ۹۰ نشست تخصصی، ۳۰ نشست نقد کتاب و فیلم، ۱۰ نمایشگاه فرهنگی و هنری و ۳۵ اردوی فرهنگی تنها بخشی از این فعالیت‌هاست.اما شاید مهم‌ترین اقدام، برگزاری میزهای گفت‌وگو در میدان مادر بیرجند باشد؛ طرحی که پس از تحولات اخیر منطقه شکل گرفت و تاکنون ده‌ها نشست تخصصی با حضور استادان دانشگاه و شهروندان در آن برگزار شده است.سالاری‌فر معتقد است دانشگاه باید محلی برای شنیدن صداهای مختلف و تقویت گفت‌وگو در جامعه باشد.
او همچنین به اجرای طرح «درس زندگی» برای هزار و ۸۰۰ دانشجوی نوورود اشاره می‌کند؛ طرحی که آموزش مهارت‌هایی مانند حل مسئله، مدیریت خشم، تصمیم‌گیری و خودتنظیمی را دنبال می‌کند.
آغاز فصل تازه دانشگاه مادر شرق
دانشگاه بیرجند امروز بیش از هر زمان دیگری در حال بازتعریف نقش خود است.از نگاه مدیران این مجموعه، دانشگاه آینده جایی نیست که تنها مدرک صادر کند؛ بلکه باید برای چالش‌های آب، کشاورزی، محیط زیست، اقتصاد، فرهنگ و مسائل اجتماعی راهکار ارائه دهد.پنجاه و یک سال پس از آغاز فعالیت، دانشگاه بیرجند حالا خود را برای فصل تازه‌ای آماده می‌کند؛ فصلی که در آن قرار است دانشگاه مادر شرق کشور، بیش از گذشته در متن توسعه خراسان جنوبی و ایران نقش‌آفرین باشد.شاید بهترین توصیف برای این مسیر همان شعاری باشد که این روزها در دانشگاه زیاد شنیده می‌شود؛ «از شوکتیه تا شکوفایی.»
