کاری ـ افزایش خسارت به درختان بنه در شرق کشور، به‌ویژه در خراسان جنوبی، بار دیگر نگاه‌ها را به تجربه استان کرمان دوخته است؛ دو استانی که در کمربند خشک ایران قرار دارند و با پدیده مشترک تغییر رفتار گونه تشی با نام علمی Hystrix indica مواجه‌اند، اما رویکردهای متفاوتی را آزموده‌اند.
بحران فراتر از یک استان
علی قادری، معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری کرمان، با تأکید بر فرااستانی بودن این معضل می‌گوید:«این معضل تنها به کرمان محدود نمی‌شود؛ سال‌هاست که تشی‌ها به آفت جنگل‌های بنه خراسان جنوبی
تبدیل شده‌اند. درختان بنه استان فارس هم از دندان‌های تیز این گونه در امان نیستند.»
وی با رد نگاه حذف‌محور، تأکید می‌کند تشی گونه‌ای بومی است که تحت فشار خشکسالی
و کاهش منابع غذایی، به اولویت‌های تغذیه‌ای دوم و سوم روی آورده و همین تغییر رفتار،
خسارت به درختان بنه با نام علمی Pistacia atlantica را افزایش داده است.
در کرمان، رویکرد بر اقدامات پیشگیرانه متمرکز شده است. قادری عنوان می کند:
«در مناطقی که آسیب مشاهده شده، برای جلوگیری از قطع آوندها، تنه درختان را تا ارتفاع حدود یک تا یک‌ونیم متر با توری‌های مشبک محافظت می‌کنیم.» به گفته وی، به دلیل محدودیت اعتبارات، فعالیت‌ها بر کانون‌های اصلی شناسایی‌شده متمرکز شده و در سایر مناطق از ظرفیت تفاهم نامه‌ها و مسئولیت اجتماعی صنایع و معادن
استفاده می‌شود. این مدل، هرچند کوتاه‌مدت ، اما بر مدیریت موضعی خسارت و جلوگیری
از خشکیدگی کامل درختان تمرکز دارد
راهکاری که به نتیجه نرسید
در مقابل، خراسان جنوبی در سال‌های گذشته رویکرد متفاوتی را تجربه کرد. پیشنهاد «صدور
مجوز شکار کنترل‌شده» ، به‌عنوان پاسخی اولیه به افزایش خسارت، مطرح شد؛ اما این طرح نه با استقبال مواجه شد و نه توانست مسئله را حل کند.کارشناسان معتقدند این تجربه نشان داد تمرکز بر حذف گونه، بدون توجه به ریشه‌های اقلیمی و مدیریتی بحران، راهگشا نیست. افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی، کاهش پوشش علوفه‌ای و تداوم خشکسالی‌های مزمن، همچنان فشار اصلی را بر زیست‌بوم‌های استان وارد می‌کند. مقایسه دو استان نشان می‌دهد ریشه بحران مشترک است: خشکسالی و مدیریت ناپایدارمنابع آب. تفاوت در این است که کرمان بر مهار
خسارت در کانون‌های مشخص تمرکز کرده، در حالی که خراسان جنوبی تجربه یک راهکار
مقابله‌ای ناموفق را پشت سر گذاشته است. کارشناسان تأکید دارند حتی نسخه کرمان نیز بدون اصلاح ساختارهای کلان در حوزه آب و احیای پوشش گیاهی، تنها مُسکّنی موقت خواهد بود. چراکه تا زمانی که منابع غذایی طبیعی کاهش یابد، تغییر رفتار گونه‌ها ادامه خواهد داشت.پدیده آسیب به بنه‌ها در شرق کشور، نه صرفاً یک مسئله حیات‌وحش،
بلکه نشانه‌ای از فشار فزاینده بر اکوسیستم‌های شکننده ایرانی-تورانی است. تجربه کرمان و خراسان جنوبی نشان می‌دهد راه‌حل پایدار، نه در حذف گونه و نه در اقدامات مقطعی، بلکه در مدیریت یکپارچه منابع آب، احیای زیست‌بوم و بازگرداندن تعادل به طبیعت نهفته است؛ پیش از آنکه جنگل‌های بنه، قربانی خاموش بحران اقلیمی شوند.
