زمانی – نشست شورای اسلامی استان، این بار با میهمانی متفاوت برگزار شد؛ جلسه‌ای که مصطفی نخعی، رئیس مجمع نمایندگان استان، در آن حضور داشت و همین حضور، دستمایه‌ی انتقاد، قدردانی و طرحِ یک‌به‌یکِ مطالباتِ استان از سوی اعضای شورا شد.
آنچه در ادامه می‌خوانید، روایتِ کاملِ این نشست است؛ نشستی که در آن از «ظرفیت نخبگانِ فراموش‌شده» و «پتروشیمیِ مطالبه‌شده» سخن رفت تا «سوختِ نهبندان» و «مطالباتِ معوقِ گندمکاران»؛ و در نهایت، تصویری صریح از وضعیتِ توسعه‌نیافته‌ی استان و راهبردهای پیشنهادی برای عبور از آن ترسیم کرد.
مشکلات با مطالبه‌گریِ منسجم و ظرفیتِ بومی در کشور قابل رفع است
محمدرضا قرائی، رئیس شورای اسلامی استان، در ابتدای این نشست ضمن قدردانی از حضوررئیس مجمع نمایندگان استان در جلسه، نکته‌ای تاریخی را مطرح کرد: «در دوره‌های گذشته کمتر شاهد حضور رئیس مجمع نمایندگان در جلسات شورای اسلامی استان بودیم و حضور نمایندگان می‌تواند زمینه‌ی هماهنگی بیشتری برای پیگیری مطالبات مردم فراهم کند.»
او سپس به اصلی‌ترین محورِ سخنانش، یعنی «سرمایه‌های انسانیِ بلااستفاده» پرداخت و تأکید کرد: «نمایندگان مجلس در طول دوره‌ی مسئولیت خود از نزدیک با مشکلات مردم آشنا می‌شوند و با مسائل و ظرفیت‌های استان ارتباط دارند، اما پس از پایان دوره‌ی مسئولیت، نباید این سرمایه‌های انسانی کنار گذاشته شوند.» قرائی این پرسش را با لحنی چالشی مطرح کرد: «چرا از ظرفیت نمایندگان ادوار مجلس و اعضای شوراهای ادوار استفاده نکنیم؟ این افراد سال‌ها تجربه و ارتباطات مختلفی در سطح کشور دارند و می‌توانند در کنار مسئولان و نمایندگان فعلی برای پیگیری مشکلات استان نقش‌آفرینی کنند.»
فهرست بلندبالای مطالبات ملی؛ از راه و آب تا تجهیزات پزشکی رئیس شورای اسلامی استان تصویری صریح از مطالباتِ انباشته‌ی استان ترسیم کرد: «خراسان جنوبی مشکلات و مطالبات متعددی در حوزه‌های راه، آب، برق، گاز، بهداشت و درمان، تجهیزات پزشکی و زیرساخت‌ها دارد که بخشی از آنها نیازمند پیگیری در سطح ملی است.» راه‌حلِ پیشنهادی او نیز روشن بود: «باید نشست‌های منظم با وزرا، کمیسیون‌های مجلس و مسئولان دستگاه‌های ملی برگزار شود و از ظرفیت نیروهای خراسان جنوبی که در تهران و دستگاه‌های مختلف کشور حضور دارند، برای پیگیری مسائل استان استفاده کنیم.» او با اشاره به دل‌سوزیِ بومیانِ دور از استان افزود: «افراد زیادی از خراسان جنوبی در مجموعه‌های مختلف کشور حضور دارند و دلشان برای استان می‌سوزد، بنابراین باید سازوکاری برای استفاده از این ظرفیت ایجاد شود.»
پیشنهادِ جسورانه؛ خراسان جنوبی در برج میلاد
قرائی در ادامه‌ی نشست، پیشنهادی قابل تأمل را روی میز گذاشت: برگزاری همایش معرفی ظرفیت‌های استان در تهران. او توضیح داد: «چرا محصولات و توانمندی‌های خراسان جنوبی را در سطح کشور معرفی نکنیم؟ می‌توان با برگزاری رویدادهایی در تهران، ظرفیت‌های کشاورزی، اقتصادی، صنعتی و سایر توانمندی‌های استان را به مسئولان و مردم کشور معرفی کرد.» او حتی از محدودیت مکان هم عبور کرد و گفت: «حتی می‌توان برای معرفی ظرفیت‌های استان، مجموعه‌هایی مانند برج میلاد را برای مدتی در اختیار خراسان جنوبی قرار داد تا توانمندی‌های استان در پایتخت به شکل مناسبی عرضه شود.»
رئیس شورای اسلامی استان در بخش دیگری از سخنانش، به مقوله‌ای پرداخت که معمولاً در نشست‌های رسمی کمتر به آن پرداخته می‌شود: مسئولیت اجتماعیِ واحدهای صنعتی و اقتصادی. قرائی اظهار کرد: «بسیاری از کارخانه‌ها و واحدهای اقتصادی باید مسئولیت اجتماعی خود را انجام دهند، اما این موضوع نباید به پرداخت‌های جزئی و موردی محدود شود.» او نیازهای مشخصِ استان را هم فهرست کرد: «در استان نیازهای مختلفی از جمله تجهیزات پزشکی، ساخت و تجهیز مدارس و حمایت از دانش‌آموزان وجود دارد و اگر مسئولیت‌های اجتماعی صنایع به شکل صحیح هدایت شود، می‌توان بخشی از این مشکلات را برطرف کرد.»
چرا قراردادهای مجموعه‌های اقتصادیِ استان از خارجِ استان داده می‌شود؟
یکی دیگر از محورهای انتقادیِ قرائی، گردشِ منابع اقتصادی در داخل استان بود: «وقتی یک مجموعه اقتصادی در استان فعالیت می‌کند، چرا خریدها و قراردادهای آن از خارج استان انجام شود؟ باید تا حد امکان از تولیدکنندگان، پیمانکاران و ظرفیت‌های شهرستان‌ها و استان استفاده شود تا منابع در داخل منطقه گردش کند.» او همچنین مسئله‌ی «نظارت بر اجرای قوانین» را مطرح کرد و گفت: «مجلس قوانین مختلفی وضع می‌کند، اما باید مشخص باشد پس از تصویب قانون چه دستگاهی بر اجرای آن نظارت می‌کند و آیا ظرفیت‌های قانونی جمع‌ب به درستی مورد استفاده قرار می‌گیرد یا خیر.» قرائی جمع‌بندیِ فلسفه‌ی سخنانش را این‌گونه بیان کرد: «اگر از ظرفیت‌های موجود، نخبگان، نمایندگان ادوار و نیروهای توانمند خراسان جنوبی در سطح ملی به درستی استفاده کنیم، می‌توان بسیاری از مشکلات و مطالبات استان را با قدرت بیشتری در سطح کشور پیگیری کرد.»
زنگ خطر برای دانشگاه بزرگمهر
رئیس شورای اسلامی استان در پایانِ بخشِ سخنانش، موضوعی را مطرح کرد که وزنِ خاصی داشت: وضعیت دانشگاه‌های استان. او گفت: «دانشگاه‌های خراسان جنوبی به‌ویژه دانشگاه‌های دولتی ظرفیت مهمی برای توسعه استان هستند و باید با حمایت مسئولان و نمایندگان، زمینه‌ی ارتقای جایگاه این مراکز در سطح کشور فراهم شود.» سپس با لحنی جدی‌تر افزود: «امروز موضوعِ به کما رفتن دانشگاه بزرگمهر قائنات مطرح است و از شما درخواستِ پیگیری این موضوع را داریم.» این جمله، شاید صریح‌ترین هشدارِ نشست درباره‌ی آینده‌ی آموزش عالی استان بود.
سوخت، نرخ سوم و جاده‌های فرسوده؛ سه ضربه‌ی زنجیره‌ای به نهبندان
در ادامه‌ی نشست، نوبت مطالباتِ شهرستانی رسید؛ باغبانی، عضو شورای اسلامی استان، با اشاره به مشکلات نهبندان، نخستین موضوع را «سوخت» دانست و اظهار کرد: «موضوع سوخت و اجرای نرخ سوم یکی از مطالبات جدی مردم نهبندان است و باید برای تأمین سوخت مورد نیاز مردم و فعالان اقتصادی شهرستان چاره‌اندیشی شود.»
معادنِ تشنه‌ی سوخت
وی با اشاره به وضعیت نامناسب برخی محورهای مواصلاتی شهرستان افزود: «کیفیت آسفالت در برخی مقاطع شهرستان نهبندان مطلوب نیست و نیازمند توجه و اعتبارات بیشتری برای بهسازی و اصلاح راه‌ها هستیم.»
باغبانی سپس حلقه‌ی دیگرِ زنجیره‌ی مشکلات اقتصادی شهرستان را مطرح کرد: «فعالیت معادن به سوخت نیاز دارد و کمبود سوخت می‌تواند روند فعالیت و تولید آنها را با مشکل مواجه کند.» او کمبود سوختِ معادن را از دیگر مشکلات جدی نهبندان عنوان کرد.
از ارتقای دهک تا بازگشایی بازارچه‌ی مرزی
عضو شورای اسلامی استان در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های جمعیتی و اقتصادی منطقه، موضوع «ارتقای دهک به شهر» را مطرح کرد و خواستار پیگیری این موضوع از سوی مسئولان و نمایندگان استان شد. سپس بر ضرورت راه‌اندازی مجدد و فعال شدن بازارچه مرزی دوکوهانه تأکید کرد و گفت: «فعال شدن این بازارچه می‌تواند زمینه‌ی رونق اقتصادی، افزایش مبادلات و ایجاد اشتغال برای مردم منطقه را فراهم کند.» او جمع‌بندی کرد: «انتظار می‌رود مسئولان و نمایندگان استان با پیگیری جدی این مطالبات، زمینه‌ی استفاده‌ی بیشتر مردم نهبندان از ظرفیت‌های اقتصادی و مرزی شهرستان را فراهم کنند.»
کشاورزان آب را صرفه‌جویی کرده‌اند؛ حالا نوبتِ حمایت از آنهاست
یکی دیگر از اعضای شورای اسلامی استان، رومنجانی، تریبون را به سمتِ بخش کشاورزی برد؛ بخشی که به گفته‌ی او، همیشه در انتهای صفِ توجه قرار دارد. او اظهار کرد: «پرداخت مطالبات گندمکاران باید در زمان مناسب انجام شود و نباید پرداخت وجه حاصل از خرید تضمینی گندم بیش از یک ماه به تأخیر بیفتد، چرا که کشاورزان برای تأمین هزینه‌های تولید و معیشت خود به این منابع نیاز دارند.»
وی افزود: «منابع مالی مربوط به بخش کشاورزی باید به شکل صحیح و در زمان مقرر به دست کشاورزان برسد و تأخیر در پرداخت مطالبات، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد می‌کند.»
صرفه‌جوییِ کشاورز، پاسخِ مسئولان کجاست؟
رومنجانی سپس به کارنامه‌ی کشاورزان در مدیریت بحران آب اشاره کرد: «کشاورزان در سال‌های اخیر برای مدیریت مصرف آب و کاهش برداشت، همکاری زیادی داشته‌اند و بخش قابل توجهی از آنها در راستای صرفه‌جویی در مصرف آب گام برداشته‌اند؛ بنابراین انتظار می‌رود حمایت‌های لازم از این قشر نیز انجام شود.»
معادنِ پرچالش؛ منافعش کجاست و تبعاتش کدام سمت می‌رود؟
وی همچنین به مشکلات معادن استان پرداخت و افزود: «معادن برای تأمین سوخت و ادامه‌ی فعالیت خود با مشکلاتی مواجه هستند و در شرایطی که بهره‌برداری از معادن با دشواری انجام می‌شود و فعالیت آنها تبعات و چالش‌های زیست‌محیطی نیز برای استان به همراه دارد، باید سهم مردم و کشاورزان از منافع حاصل از این ظرفیت‌ها مورد توجه قرار گیرد.» او تأکید کرد: «لازم است بخشی از درآمدها و منافع حاصل از فعالیت‌های معدنی برای رفع مشکلات و توسعه‌ی مناطقِ محل فعالیت معادن هزینه شود تا مردم نیز از ظرفیت‌های اقتصادی استان بهره‌مند شوند.» رومنجانی در پایان سخنانش خواستار توجه بیشتر مسئولان به مشکلات بخش کشاورزی و معادن شد و گفت: «حمایت از کشاورزان و ایجاد شرایط مناسب برای تداوم فعالیت آنان، نقش مهمی در جلوگیری از کاهش تولید و مهاجرت روستاییان و کشاورزان از منطقه دارد.»
مجلس باید کالابرگ الکترونیکی و حمایت معیشتی را جدی‌تر دنبال کند
فنودی، عضو دیگر شورای اسلامی استان، در نشست شورای اسلامی استان با حضور رئیس مجمع نمایندگان، ضمن آرزوی موفقیت برای مسئولان، با بیان صریحی آغاز کرد: «اگر قرار باشد همه‌ی اقدامات انجام شده و در حال اجرای استان تشریح شود، ساعت‌ها زمان نیاز است و بخشی از این اقدامات باید توسط مسئولان مربوطه برای مردم توضیح داده شود.» سپس به اصلِ مطلب رسید: «سفره مردم کوچک شده است و مجلس شورای اسلامی باید موضوع حمایت‌های معیشتی و کالابرگ الکترونیکی را با جدیت بیشتری دنبال کند؛ چراکه مبالغی که در قالب یارانه و کالابرگ به مردم پرداخت می‌شود، پاسخگوی مشکلات اقتصادی خانوارها نیست.»
مطالبه‌ی یک «یادگار ماندگار»؛ از کویرتایر و سیمان قاین تا پتروشیمی
فنودی با خطاب قرار دادن رئیس مجمع نمایندگان خراسان جنوبی گفت: «انتظار داریم نمایندگان استان یک اقدام ماندگار و اثرگذار را برای مردم خراسان جنوبی پیگیری کنند؛ اقدامی که بتواند برای تعداد قابل توجهی از خانواده‌ها اشتغال ایجاد کند.» او برای روشن‌تر شدنِ خواسته‌اش به سابقه‌ی استان ارجاع داد: «طرح‌هایی مانند کویرتایر و کارخانه سیمان قاین به عنوان اقدامات ماندگار در استان باقی مانده‌اند و افرادی که در شکل‌گیری این مجموعه‌ها نقش داشته‌اند، امروز نیز به واسطه‌ی همین اقدامات به عنوان کارآفرین و خدمتگزار مردم شناخته می‌شوند.» عضو شورای اسلامی استان افزود: «اگر امروز بتوانیم زمینه‌ی اشت یادگار بزرگی برای استان باشد و از نمایند، این اقدام می‌تواند یادگار بزرگی برای استان باشد و از نمایندگان انتظار می‌رود با استفاده از ظرفیت‌های خود، طرح‌هایی همچون پتروشیمی یا هر پروژه‌ی بزرگ و اثرگذار دیگری را که امکان اجرای آن در استان وجود دارد، با جدیت دنبال کنند.» او تأکید کرد: «انتظار ما این است که نمایندگان به مردم اعلام کنند یک طرح عمرانی و اقتصادی ماندگار را برای خراسان جنوبی پیگیری خواهند کرد تا مردم آثار آن را در زندگی خود ببینند.»
فنودی در بخش دیگری از سخنانش پیشنهادی عملیاتی را مطرح کرد: ایجاد ساختمان مشترک دفاتر نمایندگان در مرکز استان. او جزئیات را تشریح کرد: «زمینی با مساحت حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ مترمربع در سایت اداری پیش‌بینی شده که می‌توان با همکاری شورای اسلامی استان و شورای شهر بیرجند، ساختمانی سه‌طبقه در آن احداث کرد.» وی افزود: «می‌توان یک طبقه از این ساختمان را به دفاتر نمایندگان مردم در مجلس اختصاص داد تا نمایندگان و مردم محلِ مشخص و مناسبی برای پیگیری امور داشته باشند و مراجعه‌کنندگان برای یافتن دفاتر نمایندگان با مشکل مواجه نشوند.» او کارکرد سومین طبقه‌ی تصورشده را هم توضیح داد: «همچنین می‌توان فضایی را برای برگزاری جلسات و میزبانی از مسئولان و مهمانان اختصاص داد تا این ساختمان به محلی برای پیگیری امور مردم و برگزاری نشست‌های تخصصی تبدیل شود.»
نشستِ مدیران فعلی و اسبق در تهران؛ لابی‌گری پیشنه‌یافته برای استان
فنودی با اشاره به پیشنهاد برگزاری نشست افراد تأثیرگذار خراسان جنوبی در تهران اظهار کرد: «در این زمینه با برخی مسئولان نیز گفت‌وگوهایی انجام شده و آمادگی برای برگزاری جلسه‌ای با حضور مدیران فعلی و اسبق استان، نمایندگان مجلس، استاندار و اعضای شورای اسلامی استان وجود دارد.» وی افزود: «باید از ظرفیت نیروهای توانمند خراسان جنوبی که در دستگاه‌های مختلف کشور حضور دارند، استفاده شود و برگزاری چنین نشستی در تهران می‌تواند زمینه‌ی ارتباط و هماهنگی بیشتری با وزرا و مسئولان ملی فراهم کند.» او خاطرنشان کرد: «با حضور نمایندگان مجلس، استاندار و اعضای شورای استان در این نشست‌ها می‌توان از ظرفیت، تجربه و توانمندی افراد تأثیرگذار خراسان جنوبی در سطح کشور برای حل مشکلات و توسعه‌ی استان استفاده کرد.» فنودی در پایان ابراز امیدواری کرد شرایط کشور هرچه سریع‌تر به سمت آرامش پیش برود و گفت: «استفاده از ظرفیت نیروهای استان در سطح ملی می‌تواند مسیر پیگیری مطالبات و اجرای طرح‌های بزرگ و ماندگار در خراسان جنوبی را هموارتر کند.»
خراسان جنوبی نباید صرفاً تأمین‌کننده‌ی منابع معدنی کشور باشد
حیدرزاده، عضو شورای اسلامی استان خراسان جنوبی، با طرح جمله‌ای که می‌توانست جمع‌بندیِ کل نشست باشد، گفت: «با وجود ظرفیت‌های گسترده معدنی و اقتصادی استان، باید سهم مردم از این منابع افزایش یافته و درآمدهای معدنی به سرمایه‌گذاری و اشتغال پایدار در استان تبدیل شود.» او ابعادِ اجتماعی این مسئله را هم تشریح کرد: «بسیاری از جوانان خراسان جنوبی برای اشتغال به استان‌های دیگر می‌روند و باید با استفاده از ظرفیت‌های استان، زمینه‌ی اشتغال جوانان در داخل خراسان جنوبی فراهم شود.» حیدرزاده همچنین بر مدیریت صحیح منابع آب و توجه به نیاز نسل‌های آینده تأکید کرد و گفت: «تصمیمات مربوط به منابع آب باید با اطلاع‌رسانی شفاف و در نظر گرفتن منافع نسل‌های آینده باشد.
نشست شورای اسلامی استان با حضور رئیس مجمع نمایندگان، تصویری کامل از وضعیتِ استان ارائه داد: از گره‌های کهنه‌ی زیرساختی و معیشتی گرفته تا فرصت‌های سوخته‌ی نخبگانی و معدنی. آنچه این نشست را متمایز می‌کند، حرکتِ مطالبات از سطحِ «درخواست‌های پراکنده» به سمتِ «راهبردهای ساخت‌یافته» است؛ از همایشِ ظرفیت‌های استان در برج میلاد تا ساختمان مشترک دفاتر نمایندگان و مطالبه‌ی پروژه‌ای ماندگار مانند پتروشیمی. اکنون نوبتِ پاسخِ نمایندگان و مسئولان ملی است؛ پاسخی که مردمِ استان ــ از گندمکارانِ منتظرِ پول تا معدن‌کارانِ تشنه‌ی سوختِ نهبندان ــ صبرشان برای شنیدنش به سر آمده است.
