مسئول شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی گفت: سالانه به طور میانگین شاهد ثبت حدود یک‌هزار زمین‌لرزه مرتبط با این استان است که نزدیک به ۵۰۰ مورد آن در داخل استان رخ می‌دهد و حدود ۲۰ تا ۳۰ زمین‌لرزه نیز توسط مردم احساس می‌شود؛ آماری که ضرورت ایمن‌سازی ساختمان‌ها، آموزش مستمر و تقویت شبکه پایش لرزه‌ای را بیش از پیش نشان می‌دهد.
حمید معینی در گفت و گو با ایرنا اظهارکرد: تعداد زمین‌لرزه‌های ثبت‌شده در استان در سال‌های مختلف متفاوت است و ممکن است از حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ مورد تا بیش از یک‌هزار رخداد متغیر باشد، بخشی از این زمین‌لرزه‌ها نیز در استان‌های همجوار یا مناطق دورتر رخ می‌دهد و به دلیل گستردگی شبکه لرزه‌نگاری در استان ثبت می‌شوند.وی افزود: همه زمین‌لرزه‌های ثبت‌شده الزاما قابل مکان‌یابی دقیق نیست، برای تعیین موقعیت یک رخداد معمولا ثبت آن در دست‌کم سه ایستگاه لرزه‌نگاری ضروری است و در زمین‌لرزه‌های بسیار کوچک ممکن است تنها یک یا 2 ایستگاه امواج را دریافت کند.
حدود ۵۰۰ زمین‌لرزه در داخل استان
مسئول شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی عنوان کرد: به طور میانگین سالانه حدود ۵۰۰ زمین‌لرزه در داخل خراسان جنوبی رخ می‌دهد که بیشتر آنها کوچک و در حد خردلرزه هستند، از این میان حدود ۲۰ تا ۳۰ مورد توسط مردم احساس می‌شود.معینی افزود: احساس شدن زمین‌لرزه تنها به بزرگی آن وابسته نیست و فاصله کانون تا مناطق مسکونی نیز اهمیت زیادی دارد، برای مثال زمین‌لرزه‌ای با بزرگی حدود سه تا سه‌ونیم می‌تواند در صورت وقوع در نزدیکی شهر، به‌وضوح احساس شود، در حالی که رخدادی بزرگ‌تر در فاصله‌ای دورتر ممکن است کمتر احساس شود.
خراسان جنوبی در میان گسل‌های فعال
وی بیان کرد: خراسان جنوبی بیش از ۵۰ گسل فعال دارد و گسل‌های نهبندان و نایبند با طول‌های 600 یا 700 کیلومتر از مهم‌ترین ساختارهای تکتونیکی استان به شمار می‌روند،
گسل‌های طبس، فردوس، دشت‌بیاض، اردکول، آرین شهر، آویز، اسفندیار، دیهوک، حاجی‌آباد بیرجند، بهلگرد و خوشاب نیز از دیگر گسل‌های مهم منطقه هستند.مسئول شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی تاکید کرد: نمی‌توان فعالیت لرزه‌ای خراسان جنوبی را از استان‌های همجوار جدا کرد زیرا امتداد بسیاری از گسل‌ها وارد استان‌های کرمان، یزد، سیستان و بلوچستان و خراسان رضوی می‌شود و زمین‌لرزه‌های این مناطق نیز می‌تواند در خراسان جنوبی احساس یا ثبت شود.وی افزود: نمی‌توان یک شهرستان یا گسل مشخص را در همه سال‌ها فعال‌ترین منطقه دانست زیرا فعالیت لرزه‌ای در طول زمان تغییر می‌کند با این حال، شهرستان‌های مجاور گسل‌های فعال معمولا رخدادهای بیشتری را تجربه می‌کنند.
پوشش لرزه‌نگاری مناسب استان؛
معینی درباره وضعیت ایستگاه‌های لرزه‌نگاری استان اظهار کرد: در بخش‌های مهم استان پوشش مناسبی وجود دارد و به‌ویژه گسل‌های شرق استان و محدوده طبس از پوشش مطلوبی برخوردار هستند.
وی افزود: با این حال، در محدوده نایبند یک خلای مهم وجود دارد و فاصله بین طبس تا راور کرمان از نظر تعداد ایستگاه‌های لرزه‌نگاری نیازمند تقویت است.معینی گفت: این منطقه به دلیل وجود گسل‌های اسفندیار، نایبند و امتداد گسل طبس به سمت کرمان و یزد اهمیت زیادی دارد و ایجاد یک ایستگاه لرزه‌نگاری در محدوده نایبند در برنامه توسعه شبکه قرار گرفته است اما اجرای آن نیازمند تامین اعتبار است.وی همچنین بر تقویت پوشش لرزه‌نگاری در شمال استان و محدوده فردوس تاکید کرد و گفت: توسعه این ایستگاه‌ها می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری از فعالیت گسل‌های منطقه در اختیار شبکه قرار دهد.
شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی بخشی از یک شبکه ملی
مسئول شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی با اشاره به اهمیت ارتباط میان ایستگاه‌های لرزه‌نگاری گفت: شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی بخشی از شبکه بزرگ ملی است و برای
تعیین دقیق موقعیت، عمق و بزرگی یک زمین‌لرزه، اطلاعات ایستگاه‌های مختلف در کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد.معینی افزود: مهم‌ترین اطلاعاتی که شبکه لرزه‌نگاری پس از وقوع زمین‌لرزه ارائه می‌کند شامل بزرگی ، عمق و موقعیت رخداد است، اطلاعات مربوط به شتاب زمین نیز برای طراحی و ساخت سازه‌ها اهمیت دارد و در حوزه شبکه‌ها و دستگاه‌های شتاب‌نگاری قرار می‌گیرد.
ساختمان ایمن، نخستین
خط دفاع در برابر زلزله
معینی مهم‌ترین اقدام برای کاهش خسارت‌های زلزله را آمادگی و پیشگیری پیش از وقوع حادثه دانست و گفت: هنگام وقوع زمین‌لرزه فرصت تصمیم‌گیری بسیار محدود است و بسیاری از اقدامات اساسی باید از قبل انجام شده باشد.وی افزود: ایمنی ساختمان‌ها، رعایت مقررات ساخت‌وساز، مقاوم‌سازی ساختمان‌های قدیمی، توجه بیشتر به برخی روستاها و بافت‌های فرسوده و همچنین رعایت اصول مناسب شهرسازی باید پیش از وقوع حادثه مورد توجه قرار گیرد.مسئول شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی ادامه داد: شهرسازی باید به گونه‌ای باشد که در صورت تخریب ساختمان‌ها، مسیرهای دسترسی و امدادرسانی مسدود نشود؛ زیرا بسته شدن راه‌های امدادی می‌تواند روند امدادرسانی پس از حادثه را با مشکل مواجه کند.
آموزش مردم نباید به بعد اززلزله موکول شود
وی آموزش مستمر مردم را یکی از مهم‌ترین نیازهای استان دانست و گفت: مردم باید بدانند در منطقه محل زندگی آنها چه گسل‌هایی وجود دارد، خطرات اصلی چیست و پیش، هنگام و پس از وقوع زمین‌لرزه چه اقداماتی باید انجام دهند.
معینی با اشاره به تجربه کشورهای زلزله‌خیز مانند ژاپن و آمریکا و استمرار آموزش‌های عمومی اظهار کرد: آموزش عمومی در این کشورها به صورت مستمر انجام می‌شود و مردم از طریق مدارس، رسانه‌ها، برنامه‌های آموزشی و ابزارهای مختلف با خطرات منطقه خود آشنا می‌شوند که باید این برنامه‌ها در کشور ما هم دنبال شود.
وی افزود: حتی می‌توان ابزارهایی برای ارزیابی ایمنی ساختمان در اختیار مردم قرار داد تا شهروندان بتوانند مواردی مانند تثبیت وسایل، ایمنی شیشه‌ها و سایر عوامل خطر را بررسی کنند.
هوش مصنوعی؛ ظرفیت جدید برای شبیه‌سازی بحران
مسئول شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی را یکی از ظرفیت‌های جدید در حوزه آموزش و مدیریت بحران دانست و گفت: می‌توان مشخصات ساختمان مدارس، تعداد دانش‌آموزان، مسیرهای خروج، درهای ورودی و خروجی و سایر اطلاعات را در یک مدل شبیه‌سازی وارد کرد و سناریوهای مختلف وقوع زلزله را مورد بررسی قرار داد.معینی افزود: با این روش می‌توان پیش از وقوع حادثه نقاط ضعف ساختمان، مسیرهای نامناسب خروج و محل‌هایی را که احتمال ازدحام در آنها وجود دارد شناسایی و برای اصلاح آنها اقدام کرد.به گفته وی، این ظرفیت می‌تواند در مدارس، ادارات، مراکز عمومی و سایر ساختمان‌های پرتجمع مورد استفاده قرار گیرد و به مسئولان کمک کند پیش از وقوع حادثه، نقاط ضعف را شناسایی کنند.
مانورهای زلزله باید به شرایط واقعی نزدیک‌تر شود
معینی درباره مانورهای زلزله نیز گفت: مانورهای آمادگی زمانی موثرتر هستند که تا حد امکان شرایط واقعی حادثه را شبیه‌سازی کنند.وی افزود: اگر همه دستگاه‌ها از زمان و جزئیات مانور اطلاع داشته باشند، نتیجه لزوما میزان آمادگی واقعی آنها را نشان نمی‌دهد بنابراین می‌توان بخشی از مانورها را بدون اعلام قبلی زمان دقیق برگزار کرد تا نقاط ضعف واقعی دستگاه‌ها، مسیرهای تخلیه و نحوه واکنش نیروها مشخص شود.وی تاکید کرد: البته آموزش‌های لازم باید پیش از مانور انجام شود اما اجرای سناریو در شرایط نزدیک‌تر به واقعیت می‌تواند ارزیابی دقیق‌تری از میزان آمادگی دستگاه‌ها ارائه دهد.
ضرورت همکاری دستگاه‌ها و دانشگاه‌ها برای کاهش خطر
مسئول شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی گفت: این شبکه در سال‌های گذشته با آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها، مدارس و دستگاه‌های اجرایی همکاری داشته و نشست‌ها و کارگاه‌هایی برای آشنایی با زمین‌لرزه، گسل‌های استان و سازوکار وقوع رخدادهای لرزه‌ای برگزار کرده است.
وی افزود: شبکه لرزه‌نگاری برای آموزش نیروها و گروه‌های مختلف آمادگی همکاری دارد، اما یکی از مشکلات این است که آگاهی ایجادشده پس از پایان جلسات و کارگاه‌ها به تدریج کاهش می‌یابد و معمولا پس از وقوع زمین‌لرزه دوباره توجه عمومی به موضوع افزایش پیدا می‌کند.معینی بر ضرورت همکاری بیشتر رسانه‌های محلی، صدا و سیما، دستگاه‌های اجرایی، مدارس و دانشگاه‌ها تاکید کرد و گفت: آموزش زلزله نباید فقط به زمان وقوع حادثه محدود شود و لازم است محتوای آموزشی به صورت مستمر در اختیار مردم قرار گیرد.
وی همچنین بر افزایش تعامل دانشگاه بیرجند و پژوهشگران با دستگاه‌های اجرایی تاکید کرد و افزود: کاهش خطر زلزله نیازمند همکاری همزمان بخش‌های علمی، عمرانی، آموزشی و مدیریتی است.
زلزله را نمی‌توان پیش‌بینی کرد؛ می‌توان برای آن آماده بود
مسئول شبکه لرزه‌نگاری خراسان جنوبی تاکید کرد: آنچه باید در جامعه نهادینه شود این است که زلزله را نمی‌توان با اقدامات لحظه‌ای مدیریت کرد و مهم‌ترین راهکار، افزایش آمادگی پیش از وقوع حادثه است.معینی اظهارکرد: ایمن‌سازی ساختمان‌ها، رعایت مقررات ساخت‌وساز، مقاوم‌سازی بافت‌های آسیب‌پذیر، آموزش مستمر مردم، اصلاح مسیرهای امدادرسانی، برگزاری مانورهای واقعی، توسعه ایستگاه‌های لرزه‌نگاری، همکاری دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی و استفاده از فناوری‌های نوین برای شبیه‌سازی بحران مجموعه اقداماتی است که می‌تواند در کاهش خسارت‌های احتمالی زمین‌لرزه مؤثر باشد.خراسان جنوبی به دلیل قرار گرفتن در محدوده گسل‌های متعدد و فعال، همواره در معرض رخدادهای لرزه‌ای قرار دارد؛ از این رو آمادگی برای زلزله نباید واکنشی و مقطعی باشد بلکه باید به یک برنامه مستمر در حوزه ساخت‌وساز، آموزش، مدیریت بحران و زندگی روزمره مردم تبدیل شود.
