شکرویی – انجمن علمی و آموزشی معلمان جغرافیای استان خراسان جنوبی – خراسان جنوبی سالهاست بهعنوان یکی از قطبهای معدنی کشور معرفی میشود؛ استانی با صدها معدن فعال و ذخایری که از زغالسنگ و طلا تا سنگآهن و منیزیت امتداد یافتهاند. اما پرسش ساده و آزاردهنده اینجاست: اگر معادن اینهمه ثروت دارند، چرا توسعه در زندگی مردم استان چندان دیده نمیشود؟ آمارها از اشتغال بیش از پنج هزار نفر بهصورت مستقیم و دهها هزار نفر به شکل غیرمستقیم در بخش معدن حکایت دارد. در شهرستانهایی مانند طبس، خوسف، قاین و فردوس، معدن گاهی تنها روزنه اشتغال است. با این حال، این اشتغال هرگز به یک جهش پایدار اقتصادی منجر نشده و بیشتر به مُسکن کوتاهمدت شباهت دارد تا درمان ریشهای محرومیت.بیش از ۶۰۰ معدن دارای پروانه بهرهبرداری در خراسان جنوبی فعال است و استان از نظر تعداد مجوزها در جمع استانهای برتر کشور قرار دارد. اما این رتبهها و عناوین، بیشتر در گزارشها میدرخشند تا در سفره مردم. خامفروشی، نبود صنایع فرآوری و خروج ارزش افزوده از استان، باعث شده سود اصلی معادن در جایی دیگر تقسیم شود.گفته میشود معادن زیرساخت آوردهاند؛ جاده، برق، گاز و حتی نواحی صنعتی. درست است، اما این زیرساختها عمدتاً در خدمت استخراج بودهاند نه توسعه متوازن. روستاهایی که معادن در جوارشان فعال است، هنوز با مشکلات معیشتی و کمبود خدمات دستوپنجه نرم میکنند و سهمشان از این «توسعه» اغلب گرد و غبار و تخریب محیطزیست است.نه معادن، که اگر فقط «مسئولیت اجتماعی معادن» بهدرستی اجرا میشد، میتوانست بهتنهایی تحولات شگرفی در استان ایجاد کند؛ از مدرسه و درمانگاه گرفته تا زیرساختهای پایدار و اشتغال بومی. اما چه فایده که پس از گذشت بیش از سه دهه از استان شدن خراسان جنوبی، شعار معدن همچنان یک هدف بلندمدت باقی مانده و بهره واقعی آن برای مردم و توسعه استان تقریباً هیچ بوده است.در بُعد اجتماعی، معادن قرار بود مانع مهاجرت شوند و سکونت را در مناطق کویری تثبیت کنند. واقعیت اما این است که مهاجرت همچنان ادامه دارد و بسیاری از نیروهای متخصص بومی یا جذب نمیشوند یا پس از مدتی استان را ترک میکنند. شهرکهای کارگری هم بیش از آنکه موتور توسعه محلی باشند، جزایری جدا از بافت اجتماعی منطقهاند.در کنار همه اینها، هزینههای زیستمحیطی معدنکاری کمتر دیده میشود؛ تخریب پوشش گیاهی، تهدید منابع آب و خاک و نبود نظارت مؤثر، بدهی سنگینی است که برای آینده استان باقی میماند. اگر قرار است معدن پیشران توسعه باشد، باید هزینههایش هم صادقانه محاسبه و جبران شود. راهحلها بارها گفته شدهاند: جلوگیری از خامفروشی، ایجاد صنایع فرآوری محلی، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر، آموزش نیروی بومی و توسعه حملونقل ریلی. اما مشکل اصلی، نه نبود راهکار، بلکه نبود اراده جدی برای تغییر ریل سیاستگذاری معدنی در استان است. خراسان جنوبی امروز بر سر یک دوراهی ایستاده است؛ یا معادن همچنان بهعنوان منابعی برای استخراج و خروج ثروت باقی میمانند، یا با بازتعریف نقش آنها و الزام واقعی به مسئولیت اجتماعی، به ابزار توسعه پایدار تبدیل میشوند. تا آن زمان، استان همچنان روی گنج مینشیند و مردمش سهمی اندک از ثروت زیر پایشان خواهند داشت.
رمضانی – رئیس قرارگاه مرکزی بهداشت و درمان کاظمین، از ارائه ۵۴ هزار خدمت پزشکی
